Bir kişinin, vefat etmiş bir şahıs aleyhine dava açması durumunda mahkemenin izlemesi gereken usul nedir? HMK m. 124 ve dürüstlük kuralı bu süreçte nasıl bir rol oynar? (YHGK 2017/14-2535 E. kararı)

Kural olarak, medeni hak ehliyeti ölümle sona erdiği için ölü kişi aleyhine dava açılamaz; açılırsa taraf ehliyeti yokluğundan usulden reddedilmesi gerekir. Ancak, metinde yer alan Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2017/14-2535 E. sayılı kararında da belirtildiği gibi, HMK m. 124 bu katı kurala bir istisna getirmiştir. Buna göre, eğer davanın ölü kişiye karşı açılması 'maddi bir hatadan kaynaklanıyorsa' veya 'dürüstlük kuralına aykırı olmayan kabul edilebilir bir yanılgıya dayanıyorsa', mahkeme davayı hemen reddetmemelidir. Bunun yerine, davacıya, ölen kişinin mirasçılarını tespit edip davayı onlara yöneltmesi için süre ve imkan tanımalıdır. Özellikle, metindeki ipoteğin fekki davası örneğinde olduğu gibi, işlemin yapıldığı tarih çok eskiyse (1958), davacının ipotek alacaklılarının hayatta olup olmadığını bilmemesi 'kabul edilebilir bir yanılgı' olarak görülmelidir. Bu durumda mahkeme, taraf teşkilinin sağlanması için davacıya yol göstermeli ve davaya mirasçılara karşı devam edilmesini sağlamalıdır. Bu, usul ekonomisi ilkesinin de bir gereğidir.