Çekişmeli bir boşanma davası, ortalama 1-3 yıl sürerken, anlaşmalı boşanma davasının tek celsede sonuçlanabilmesinin temel nedeni nedir? Anlaşmalı boşanmanın (TMK m. 166/3) gerçekleşebilmesi için kanunun aradığı iki temel maddi şartı açıklayınız.

İki dava türü arasındaki süre farkının temel nedeni, 'ispat' ve 'çekişme'nin olup olmamasıdır. Çekişmeli boşanma davasında, taraflar boşanma ve fer'ileri (nafaka, tazminat, velayet) konusunda anlaşmazlık içindedir. Mahkemenin, tarafların kusur durumunu, mali durumlarını ve çocuğun üstün yararını belirlemek için delil toplaması (tanık dinlemesi, bilirkişi raporu alması, sosyal inceleme yaptırması vb.) gerekir. Bu süreç, yargılamayı uzatır. Anlaşmalı boşanma davasında ise, taraflar her konuda anlaştığı için bir çekişme ve ispat faaliyeti yoktur. Mahkeme sadece, tarafların anlaşmasının kanuna uygun olup olmadığını ve iradelerinin serbestçe açıklandığını denetler. Bu nedenle dava tek celsede biter. Anlaşmalı boşanmanın iki temel maddi şartı (TMK m. 166/3): 1) Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması. 2) Eşlerin, boşanmanın mali sonuçları (nafaka, tazminat) ve çocukların durumu (velayet) konusunda anlaştıklarını bir 'protokol' ile veya duruşmada sözlü olarak beyan etmeleri ve bu anlaşmanın hâkim tarafından uygun bulunması. (Kaynak: oner.av.tr/bosanma-davasi/)