Anayasa'nın 90. maddesinin 5. fıkrası uyarınca 'Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri esas alınır.' Bu hükmün, iç hukuktaki normlar hiyerarşisine etkisi nedir ve bir hakimin bu hükmü doğrudan uygulayabilmesinin koşulları nelerdir?

Bu hüküm, normlar hiyerarşisinde geleneksel anlayışı değiştiren önemli bir düzenlemedir. Temel hak ve özgürlüklere ilişkin uluslararası andlaşmalara, kanunların üzerinde bir uygulama önceliği tanımaktadır. Bu, söz konusu andlaşmaların kanunları ilga ettiği anlamına gelmez, ancak bir uyuşmazlıkta çelişen iki normdan hangisinin uygulanacağını belirler. Bir hakimin bu hükmü doğrudan uygulayabilmesi için şu koşulların bir arada bulunması gerekir: 1) Uyuşmazlığın temel hak ve özgürlüklere ilişkin olması. 2) İlgili uluslararası andlaşmanın usulüne uygun olarak (TBMM tarafından onaylanıp Cumhurbaşkanınca yayımlanarak) yürürlüğe konulmuş olması. 3) İç kanun hükmü ile andlaşma hükmünün aynı konuda olması ve birbiriyle çelişen, farklı düzenlemeler içermesi. Bu şartlar sağlandığında, hakim kanun hükmünü göz ardı ederek doğrudan uluslararası andlaşma hükmünü uygulamakla yükümlüdür. Bu bir anayasaya uygunluk denetimi (iptal) değil, bir uygulama önceliği kuralıdır.