HMK m. 116'da sayılan ilk itirazlar nelerdir ve bu itirazların 'dava şartlarından' farkı nedir? Bir davada yetki itirazının 'ilk itiraz' olarak ileri sürülmesi ile 'dava şartı' olarak mahkemece re'sen dikkate alınması arasındaki ayrımı, 'kesin yetki' kavramı üzerinden izah ediniz.

HMK m. 116'ya göre ilk itirazlar; a) Kesin yetki kuralının bulunmadığı hâllerde yetki itirazı ve b) Uyuşmazlığın tahkim yoluyla çözümlenmesi gerektiği itirazıdır. İlk itirazların dava şartlarından temel farkı, mahkeme tarafından re'sen (kendiliğinden) değil, davalının cevap süresi içinde (HMK m. 127) cevap dilekçesiyle ileri sürmesi halinde dikkate alınmalarıdır. Dava şartları ise (HMK m. 114) kamu düzenine ilişkin olup, mahkeme tarafından davanın her aşamasında re'sen gözetilir. Yetki konusunda bu ayrım 'kesin yetki' kavramıyla ortaya çıkar. Eğer bir davada kanunla belirlenmiş 'kesin yetki' kuralı varsa (örneğin, taşınmazın aynına ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinin yetkisi), yetki bir dava şartıdır ve mahkeme yetkisizliğini her aşamada re'sen inceler. Ancak yetkinin kesin olmadığı hallerde (örneğin, genel yetki kuralı olan davalının yerleşim yeri mahkemesi), yetki bir ilk itirazdır. Davalı süresinde yetki itirazında bulunmazsa, dava yetkisiz mahkemede açılmış olsa bile o mahkeme yetkili hale gelir. (Kaynak: kadimhukuk.com.tr/makale/hmk-ilk-itirazlar-hmk-116-madde/)