Hukuk Muhakemeleri Kanunu'na göre 'ilk itirazlar' ile 'dava şartları' arasındaki temel farklar nelerdir? Özellikle mahkemenin inceleme usulü açısından bu iki kurum nasıl farklılaşır? Cevabınızı `kadimhukuk.com.tr/makale/hmk-ilk-itirazlar-hmk-116-madde/` ve `kadimhukuk.com.tr/makale/bosanma-davasinda-ilk-durusma-on-inceleme/` metinlerinden yararlanarak oluşturunuz.
İlk itirazlar ile dava şartları arasındaki temel farklar, kamu düzeniyle ilgili olup olmamaları ve mahkemenin inceleme usulüdür. Her iki metinden çıkarılacak sonuçlara göre farklar şunlardır: 1) Kamu Düzeniyle İlişki: - Dava Şartları (HMK m. 114): Kamu düzeniyle ilgilidir. Bir davanın esası hakkında inceleme yapılabilmesi için bulunması zorunlu koşullardır. Örnek: Mahkemenin görevi, kesin yetki, hukuki yarar, derdestlik. - İlk İtirazlar (HMK m. 116): Kural olarak kamu düzeniyle ilgili değildir. Davalının, davanın esasına girilmesini engellemek amacıyla sadece davanın başında ileri sürebileceği usuli savunma vasıtalarıdır. Örnek: Kesin olmayan yetki itirazı, tahkim itirazı. 2) Mahkemenin İnceleme Usulü: - Dava Şartları: Mahkeme, dava şartlarının varlığını davanın her aşamasında kendiliğinden (resen) araştırmak zorundadır. Taraflar da yargılamanın sonuna kadar dava şartı noksanlığını ileri sürebilirler (HMK m. 115). - İlk İtirazlar: Mahkeme ilk itirazları kendiliğinden dikkate alamaz. `kadimhukuk.com.tr/makale/hmk-ilk-itirazlar...` metninde belirtildiği gibi, davalının bunları, cevap süresi içinde ve cevap dilekçesiyle ileri sürmesi zorunludur. Süresinde ileri sürülmeyen ilk itiraz, bir daha dinlenmez. 3) İncelenme Sırası: `kadimhukuk.com.tr/makale/bosanma-davasinda-ilk-durusma...` metninde de belirtildiği gibi, ön inceleme duruşmasında hakim, önce dava şartlarını, sonra ilk itirazları inceler (HMK m. 138). Bu sıralama, dava şartlarının daha temel ve öncelikli olduğunu gösterir. Özetle, dava şartları mahkemenin varlığını resen gözettiği zorunlu usul koşulları iken, ilk itirazlar davalının süresinde ileri sürmesine bağlı, daha özel nitelikteki usuli itirazlardır.