Türk hukukunda vatandaşlığın 'doğumla' kazanılmasında 'kan esası' ve 'toprak esası' ilkelerinin uygulanışını, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'ndaki düzenlemelere göre karşılaştırmalı olarak açıklayınız. 'Toprak esası'nın hangi istisnai durumda devreye girdiğini belirtiniz.

Türk hukukunda vatandaşlığın doğumla kazanılmasında asli ilke 'kan esası' (jus sanguinis), istisnai ilke ise 'toprak esası'dır (jus soli). 5901 sayılı Kanun'a göre bu ilkelerin uygulanışı şöyledir: 1) Kan Esası (Soybağı ile Kazanım): Bu ilke esastır. Metinde 'Citizenship Acquired by Pedigree' başlığı altında açıklandığı gibi, 'evlilik birliği içinde veya dışında, Türk vatandaşı bir anne veya babadan doğan çocuk, doğum yerinin neresi olduğuna bakılmaksızın Türk vatandaşıdır.' Yani, çocuğun Türkiye'de veya yurtdışında doğması fark etmeksizin, anne veya babasından en az birinin Türk vatandaşı olması, çocuğun doğumla Türk vatandaşlığını kazanması için yeterlidir. 2) Toprak Esası (Doğum Yeri ile Kazanım): Bu ilke, kan esasının sonuçsuz kaldığı istisnai durumlarda, 'vatansızlığı (heimatlos) önlemek' amacıyla devreye girer. Metinde 'Citizenship by Place of Birth' başlığı altında belirtildiği üzere, 'Türkiye'de doğan ve yabancı ana ve babasından dolayı doğumla herhangi bir ülkenin vatandaşlığını kazanamayan çocuk', doğumundan itibaren Türk vatandaşı sayılır. Ayrıca, Türkiye'de bulunmuş bir çocuğun, aksi ispatlanmadıkça Türkiye'de doğmuş sayılması da bu ilkenin bir yansımasıdır. Özetle, Türk hukuku soybağını esas alır, ancak Türkiye'de doğan bir çocuğun vatansız kalmasını önlemek için toprak esasını bir güvence mekanizması olarak kullanır.