İYUK'ta düzenlenen genel ve özel dava açma süreleri arasındaki ilişkiyi açıklayınız. İdari işlemin niteliğine göre dava açma süresinin nasıl değiştiğini, 6306 sayılı Kanun, 2942 sayılı Kanun ve 5458 sayılı Kanun'dan örnekler vererek somutlaştırınız.

İdari yargıda dava açma süreleri, hak düşürücü nitelikte olup, kural olarak kamu düzenindendir. İYUK m. 7, genel dava açma sürelerini belirlemiştir: İdare mahkemelerinde 60 gün, vergi mahkemelerinde 30 gün. Ancak bu genel kural, 'özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde' geçerlidir. Eğer bir idari işlemle ilgili özel bir kanunda farklı bir dava açma süresi öngörülmüşse, genel süre değil, bu özel süre uygulanır. Bu durum 'lex specialis derogat legi generali' (özel kanun, genel kanunu ilga eder) ilkesinin bir yansımasıdır. Metinde verilen örnekler bu durumu somutlaştırmaktadır: - 6306 Sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında tesis edilen idari işlemlere karşı dava açma süresi 30 gündür. - 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu kapsamında kamulaştırma işleminin iptaline karşı dava açma süresi, adli yargıda açılan bedel tespiti ve tescil davası dilekçesinin tebliğinden itibaren 30 gündür. - 5458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu kapsamında alınan sınır dışı etme kararına karşı dava açma süresi ise çok daha kısa olup 7 gündür. Bu örnekler, idari uyuşmazlığın konusuna ve tabi olduğu özel mevzuata göre dava açma süresinin genel kural olan 60 günden önemli ölçüde farklılaşabildiğini göstermektedir. Bu nedenle her idari davada öncelikle işleme ilişkin özel bir kanunda süre düzenlemesi olup olmadığı kontrol edilmelidir.