Anlaşmalı boşanma davasında (TMK m. 166/3) hâkimin, tarafların sunduğu protokoldeki düzenlemelere müdahale etme yetkisi var mıdır? Varsa, bu yetkinin sınırları nelerdir? Hâkimin, protokoldeki kişisel ilişki düzenlemesini uygun bulmayarak re'sen yeni bir düzenleme yapması ve tarafların onayını almadan boşanma kararı vermesi hukuka uygun mudur? Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun (E. 2017/2-2650) bu konudaki kararını analiz ediniz.

Evet, anlaşmalı boşanma davasında hâkimin tarafların protokolüne müdahale etme yetkisi vardır. TMK m. 166/3, 'Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir.' hükmünü amirdir. Bu yetki, özellikle kamu düzenini ilgilendiren velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası gibi konularda belirgindir. Hâkim, protokoldeki düzenlemeyi çocuğun veya tarafların menfaatine aykırı bulursa müdahale edebilir. Ancak bu yetki sınırsız değildir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2017/2-2650 E., 2019/485 K. sayılı kararında da vurgulandığı gibi, hâkimin yaptığı değişikliğin hukuki sonuç doğurabilmesi için 'bu değişikliklerin taraflarca da kabulü' şarttır. Hâkim, uygun bulmadığı bir düzenleme için taraflara yeni bir öneri sunar. Taraflar bu öneriyi kabul ederse, anlaşmalı boşanmaya karar verilir. Ancak taraflar hâkimin önerisini kabul etmez ve kendileri de yeni bir düzenlemede anlaşamazlarsa, anlaşmalı boşanmanın şartları ortadan kalkmış olur. Bu durumda hâkim, davayı çekişmeli boşanma davası (TMK m. 166/1) olarak görmeye devam etmeli ve taraflara iddia ve savunmalarını sunmaları için süre vermelidir. Hâkimin, re'sen yaptığı bir değişikliği tarafların onayını almadan hükme bağlaması ve anlaşmalı boşanma kararı vermesi, irade serbestisine ve kanunun açık hükmüne aykırı olduğu için hukuka uygun değildir (www.zulkufarslan.av.tr/anlasmali-bosanmada-hakim-yetkisi/).