5271 sayılı CMK'nın 128. maddesi uyarınca elkonulan bir eşyanın, soruşturma veya kovuşturma süreci devam ederken sahibine iadesi hangi koşullarda mümkündür? Bu iade kararını vermeye yetkili merciler kimlerdir ve iade talebinin reddedilmesi durumunda başvurulabilecek kanun yolu nedir?

CMK m. 131 uyarınca, şüpheliye, sanığa veya üçüncü kişilere ait elkonulmuş bir eşyanın, yargılama süreci bitmeden iadesi iki temel koşulun birlikte gerçekleşmesine bağlıdır: 1) Muhafazasına Gerek Kalmaması: Eşyanın delil olarak değerinin kalmaması, üzerinde yapılacak incelemelerin (parmak izi, balistik vb.) tamamlanmış olması ve yargılamanın ilerleyen aşamalarında tekrar incelenmesine gerek duyulmayacağının anlaşılması gerekir. 2) Müsadereye Tabi Tutulmayacağının Anlaşılması: Eşyanın, TCK m. 54-55'te belirtilen ve müsaderesi (mülkiyetinin devlete geçirilmesi) zorunlu olan suç aleti, suçtan elde edilen gelir vb. nitelikte olmaması gerekir. Bu koşullar sağlandığında, eşyanın iadesine re'sen veya talep üzerine karar verilebilir. İade kararını vermeye yetkili merciler, soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı veya Sulh Ceza Hâkimi, kovuşturma evresinde ise davaya bakan mahkemedir. Eşyanın iadesi talebinin bu merciler tarafından reddedilmesi kararına karşı, kararı veren merciye göre ilgili kanun yoluna (Sulh Ceza Hâkimliğine itiraz, mahkeme kararlarına karşı istinaf/temyiz kanun yolları içinde denetim) başvurulabilir (or.av.tr/el-koyma-ve-mulkiyetin-kamuya-gecirilmesi/).