Tespit davası (HMK m. 106) açılabilmesi için aranan 'hukuki yarar' şartı, Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin karşı oy yazısında nasıl yorumlanmıştır? Eda davası açma imkanı varken tespit davası açılabilir mi?

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin 2015/3209 K. sayılı kararındaki karşı oy yazısında, tespit davasının 'istisnai' bir dava türü olduğu ve açılabilmesi için davacının 'hukuken korunmaya değer güncel bir yararının' bulunması gerektiği vurgulanmıştır. Bu hukuki yarar şartı (HMK m. 114/1-h) şu unsurları içerir: Davacının bir hakkı veya hukuki durumu güncel bir tehlike ile tehdit altında olmalı ve açılacak tespit davası bu tehlikeyi ortadan kaldırabilecek nitelikte olmalıdır. Karşı oyda belirtilen en önemli ilke şudur: Bir hakkın veya alacağın elde edilmesi için doğrudan 'eda davası' (bir şeyin verilmesine, yapılmasına veya yapılmamasına mahkumiyet talep edilen dava) açma imkanı varsa, kural olarak aynı konuda tespit davası açmakta hukuki yarar yoktur. Olayda, davacı kadın, kendisine ait olduğunu iddia ettiği ve fiilen teslim aldığı eşyaların aidiyetinin tespitini istemiştir. Karşı oya göre, davacı bu eşyaların iadesi için her zaman bir eda davası (istihkak veya alacak) açma imkanına sahip olduğundan ve hukuki durumunu tehdit eden güncel bir tehlikeyi ispat edemediğinden, ayrıca bir tespit davası açmakta hukuki yararı bulunmamaktadır. Bu görüş, tespit davasının tali (ikincil) niteliğini vurgulamaktadır. (www.zulkufarslan.av.tr/taniklarin-dinlenilmemesi/)