Anlaşmalı boşanma davasında (TMK m. 166/3) hakimin, tarafların sunduğu protokolü denetleme yetkisinin sınırları nelerdir? Hukuk Genel Kurulu'nun 2017/2-2650 E. sayılı kararına göre, hakimin protokoldeki bir düzenlemeyi uygun bulmaması halinde izlemesi gereken usuli yol nedir?

TMK m. 166/3 uyarınca anlaşmalı boşanmada hakim, tarafların iradesiyle bağlı değildir ve pasif bir onay makamı olarak hareket edemez. Hakimin, tarafların 'boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hususunda' yaptıkları düzenlemeyi 'uygun bulması' şarttır. Bu denetim yetkisi, özellikle kamu düzeni ve çocuğun üstün yararı ile ilgilidir. Hakim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Hukuk Genel Kurulu'nun 2017/2-2650 E., 2019/485 K. sayılı kararında vurgulandığı üzere, hakimin izlemesi gereken usuli yol şöyledir: Hakim, protokoldeki bir düzenlemeyi (örneğin kişisel ilişki) uygun bulmazsa, bunu taraflara bildirerek bir 'öneride' bulunmalıdır. Taraflar bu değişikliği kabul ederse, anlaşmalı boşanmaya karar verilir. Ancak taraflar hakimin önerisini kabul etmezse veya kendileri yeni bir anlaşmaya varamazsa, hakim re'sen bir düzenleme yapıp anlaşmalı boşanma kararı veremez. Bu durumda, anlaşmalı boşanmanın şartları ortadan kalktığı için dava, 'çekişmeli boşanma davası'na (TMK m. 166/1) dönüşür ve mahkemenin bu usule göre yargılamaya devam ederek delilleri toplayıp bir karar vermesi gerekir. (www.zulkufarslan.av.tr/anlasmali-bosanmada-hakim-yetkisi/)