Devlet Memurları Kanunu'nun 72. maddesi, yer değiştirme suretiyle atanan memurun eşinin atanacağı teşkilatın o yerde bulunmaması veya niteliğine uygun bir kadronun olmaması durumunda, memur olan eşe 'izin' verilebileceğini düzenlemektedir. Bu iznin koşulları ve niteliği nedir? Bu izin süresince memurun mali ve sosyal hakları nasıl etkilenir?

DMK m. 72'de düzenlenen bu izin, aile birliğini koruma ilkesinin bir gereği olarak, eş durumu tayininin fiilen imkansız olduğu durumlarda tanınan özel bir haktır. Bu iznin koşulları ve niteliği şunlardır: **Koşulları:** 1. Memurlardan birinin yer değiştirme suretiyle atanmış olması gerekir. 2. Diğer eş de memur olmalıdır. 3. Atama yapılan yerde, diğer eşin görev yaptığı kurumun teşkilatının bulunmaması veya teşkilatı olsa bile o eşin unvan ve niteliğine uygun münhal (boş) bir kadronun bulunmaması gerekir. 4. Bu durumda olan memurun, izin kullanmak için **açıkça talepte bulunması** zorunludur. İdare bu izni re'sen veremez. **Niteliği:** * **Süresi:** Bu izin, atanan eşin o yerdeki **görev süresi ile sınırlıdır.** Ancak her halükarda bu süre **dört yılı geçemez.** * **Hukuki Statü:** Bu izin, bir nevi 'ücretsiz izin' niteliğindedir ancak standart ücretsiz izinden mali haklar açısından farklılık gösterir. Bu süre boyunca memurun kadrosu ile ilişiği devam eder, ancak fiilen görev yapmaz. Bu süre, memuriyet kıdeminden ve emeklilik keseneklerinin hesaplanmasından sayılabilir. **Mali ve Sosyal Haklara Etkisi:** Metinde de belirtildiği gibi, izinli olan memura bu süre boyunca **aylığının belirli bir kısmı** ödenmeye devam eder. Yasa, 'aylığının (zam ve tazminatlar hariç) net tutarının' belirli oranlardaki kısmının ödeneceğini belirtir. Bu oranlar, görevli eşin atandığı yerin kalkınma önceliğine göre değişir: * Olağanüstü Hal (OHAL) Bölgesi (artık kalkmış olsa da kanundaki ifade) ve mücavir illerde görev alanların eşleri için: **%60** * Kalkınmada 1. Derecede Öncelikli Yörelerde görev alanların eşleri için: **%50** * Kalkınmada 2. Derecede Öncelikli Yörelerde görev alanların eşleri için: **%25** Bu ödeme, kadro tasarrufundan yapılır. Görüldüğü gibi, izinli memur maaşının tamamını alamaz; zam ve tazminatlar kesilir ve kalan net tutarın da görev yerine göre belirlenen bir yüzdesi ödenir. Bu, aile birliğini korurken kamu maliyesine aşırı bir yük getirmemeyi amaçlayan bir denge mekanizmasıdır.