Anayasa Mahkemesi'nin bir kanun hükmünü iptal etmesi durumunda, bu iptal kararının hukuki sonuçları nelerdir? Anayasa m. 153'te düzenlenen 'geriye yürümezlik' ilkesi ne anlama gelir ve bu ilkenin derdest (görülmekte olan) davalara etkisi konusunda Danıştay'ın benimsediği yaklaşım nedir?

Anayasa Mahkemesi'nin bir kanun hükmünü iptal etmesi, normlar hiyerarşisinin bir gereği olarak çok önemli hukuki sonuçlar doğurur. Anayasa m. 153'e göre bu sonuçlar şunlardır: 1. **Kesinlik:** Anayasa Mahkemesi kararları kesindir. Bu kararlara karşı başka bir yargı merciine başvurulamaz. 2. **Bağlayıcılık:** İptal kararları, yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve tüm gerçek ve tüzel kişileri bağlar. Yasama organı, iptal edilen bir hükmü aynı içerikle yeniden kanunlaştıramaz. 3. **Yürürlükten Kalkma:** İptal edilen kanun hükmü, iptal kararının **Resmi Gazete'de yayımlandığı tarihte** yürürlükten kalkar. 4. **Yürürlüğün Ertelenmesi:** Anayasa Mahkemesi, iptal nedeniyle bir 'hukuki boşluk' doğacağını ve bunun kamu düzenini olumsuz etkileyeceğini öngörürse, iptal kararının yürürlüğe gireceği tarihi **bir yılı geçmemek üzere** erteleyebilir. Bu süre içinde TBMM'nin yeni bir düzenleme yapması beklenir. **'Geriye Yürümezlik' İlkesi ve Derdest Davalara Etkisi:** Anayasa m. 153'teki 'İptal kararları geriye yürümez' ilkesi, iptal edilen bir kanun hükmüne dayanarak, iptal kararından önce **tamamlanmış ve kesinleşmiş hukuki durumların ve sonuçların** etkilenmeyeceği anlamına gelir. Örneğin, iptal edilen bir vergi kanununa göre ödenmiş ve kesinleşmiş vergiler geri istenemez veya iptal edilen bir ceza kanununa göre cezasını çekip bitirmiş bir kişi yeniden yargılanma talep edemez. Ancak bu ilke, **derdest olan (yani henüz kesin bir kararla sonuçlanmamış, görülmekte olan) davalar** için farklı yorumlanır. Bu konuda Danıştay'ın ve Yargıtay'ın benimsediği ve yerleşik hale gelen yaklaşım şudur: **Danıştay'ın Yaklaşımı:** Metinde de belirtildiği gibi, Danıştay, 'Anayasa’ya aykırılığı saptanan kurallara göre görülmekte olan davaların görüşülüp çözümlenmesinin, Anayasa’nın üstünlüğü prensibine ve hukuk devleti ilkesine aykırı düşeceğini' kabul etmektedir. Bu nedenle, bir kanun hükmü Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmişse, bu iptal kararı, Resmi Gazete'de yayımlandığı tarihte **henüz kesinleşmemiş olan tüm derdest davalarda** mahkemeler tarafından dikkate alınmak zorundadır. Mahkeme, artık Anayasa'ya aykırı olduğu tespit edilmiş bir kanun hükmünü o davaya uygulayamaz ve davayı iptal kararı doğrultusunda karara bağlamak zorundadır. Bu durum, 'geriye yürümezlik' ilkesinin derdest davalar açısından bir istisnasını oluşturur.