Bir sözleşme metninde 'tüm hükümlerin taraflarca müzakere edilerek kabul edildiği' şeklinde bir ibarenin yer alması, o sözleşmedeki hükümlerin 'genel işlem koşulu' olarak nitelendirilmesini tek başına engeller mi?

Hayır, tek başına engellemez. TBK m. 20/3'te bu durum açıkça düzenlenmiştir: 'Sözleşmenin bir hükmünün, bütün olarak değerlendirildikten sonra, bu hükmün tek tek tartışılarak kararlaştırıldığını gösteren bir kaydı içermesi, onu genel işlem koşulu olmaktan çıkarmaz.' Kanun koyucu, uygulamada sıklıkla karşılaşılan ve denetimden kaçmak amacıyla konulan bu tür matbu ibarelere itibar edilmemesini istemiştir. Bir hükmün genel işlem koşulu olup olmadığı, o hükmün gerçekten bireysel olarak müzakere edilip edilmediğine, karşı tarafın içeriğine etki edip edemediğine bakılarak olgusal olarak değerlendirilir. Soyut bir beyan, bu olgusal durumu ortadan kaldırmaz (barandogan.av.tr/blog/borclar-hukuku/genel-islem-kosullari/).