Araçların satış ve devir işlemlerinin noterler tarafından yapılmasının zorunlu kılınmasının (KTK m.20/d) hukuki gerekçesi nedir? Noterler tarafından yapılmayan bir araç satış ve devir işleminin hukuki sonucu ne olur ve bu durumun taraflar açısından (özellikle vergi ve ceza sorumluluğu) yarattığı riskler nelerdir?
Araçların satış ve devir işlemlerinin noterler tarafından yapılmasının zorunlu kılınmasının (KTK m.20/d) temel hukuki gerekçesi, 'hukuki güvenlik' ve 'kamu düzeni'ni sağlamaktır. Noterler, kamu gücünü kullanan resmi bir makam olarak, satış işleminin taraflarının kimliklerini, aracın tescil bilgilerini, üzerinde haciz veya tedbir gibi kısıtlamalar olup olmadığını, motorlu taşıtlar vergisi veya trafik cezası borcu bulunup bulunmadığını kontrol ederek işlemi güvenli bir şekilde kayda alırlar. Bu usul, sahteciliğin, dolandırıcılığın ve hukuki ihtilafların önüne geçmeyi amaçlar. Noterler tarafından yapılmayan bir araç satış ve devir işlemi, kanunun açık hükmü gereği 'geçersizdir'. Bu, halk arasında 'harici satış' veya 'protokol ile satış' olarak bilinen yöntemlerin hukuken hiçbir sonuç doğurmayacağı anlamına gelir. Bu geçersizliğin taraflar açısından yarattığı riskler şunlardır: 1) Mülkiyetin Geçmemesi: Alıcı, ne kadar para öderse ödesin, aracın mülkiyetini hukuken kazanamaz. Araç, trafik sicilinde hala satıcının üzerinde görünmeye devam eder. 2) Satıcının Sorumluluğunun Devam Etmesi: Araç resmi olarak satıcının üzerinde olduğu için, aracın karıştığı bir kaza veya işlediği bir trafik ihlali (trafik cezası, HGS/OGS kaçak geçişi vb.) nedeniyle hukuki ve cezai sorumluluk satıcıya ait olmaya devam eder. Ayrıca, aracın motorlu taşıtlar vergisi mükellefiyeti de satıcı üzerinde kalır. 3) Alıcının Mağduriyeti: Alıcı, aracı hukuken kendi adına tescil ettiremez, satamaz veya üzerinde yasal bir tasarrufta bulunamaz. Satıcı daha sonra aracı geri isteyebilir veya başka birine resmi olarak satabilir. Bu nedenlerle KTK m.20/d, araç mülkiyetinin devrinde şekil şartı öngörerek hem tarafların haklarını hem de kamunun menfaatlerini koruma altına almıştır.