İYUK m. 14 uyarınca idari davalarda yapılan 'ilk inceleme'nin amacı nedir? İlk incelemede 'idari merci tecavüzü' hali tespit edilirse, mahkeme nasıl bir karar verir ve bu kararın hukuki sonucu ne olur?

İYUK m. 14'te düzenlenen 'ilk inceleme'nin amacı, davanın esasına geçilmeden önce, davanın usul hukuku açısından sağlıklı bir şekilde açılıp açılmadığını denetlemektir. Bu denetim, yargılamanın ilerleyen aşamalarında ortaya çıkabilecek ve davanın esasının karara bağlanmasına engel olacak usuli noksanlıkları en başta tespit ederek, gereksiz zaman ve emek kaybını önlemeyi, hak arama sürecini kısaltmayı hedefler. İlk inceleme konuları arasında görev, yetki, ehliyet, süre aşımı gibi hususlar yer alır. İlk incelemede 'idari merci tecavüzü' hali tespit edilirse, bu durum, kanunen dava açılmadan önce tüketilmesi zorunlu olan bir başvuru yolunun (örneğin bir kurula itiraz) kullanılmadan doğrudan dava açıldığı anlamına gelir. Bu halde mahkeme, davayı esastan veya usulden reddetmez. İYUK m. 15/1-e uyarınca, 'dava dilekçesinin görevli idari mercie tevdiine' (gönderilmesine) karar verir. Bu kararın hukuki sonucu şudur: Dava dosyası, başvurulması gereken doğru idari makama gönderilir. Davacının bu idari makama başvurduğu tarih olarak, mahkemeye ilk dava açtığı tarih kabul edilir. Böylece davacı, zorunlu başvuru yolu için öngörülen süreyi kaçırmamış olur. İdari merci başvuruya cevap verdikten veya 60 gün içinde cevap vermeyerek talebi zımnen reddettikten sonra, davacı yeniden idare mahkemesinde dava açma hakkına sahip olur.