Nafaka borcunun ödenmemesi halinde alacaklının başvurabileceği hukuki yollar nelerdir? 'Tazyik hapsi'nin (İİK m. 344) hukuki niteliği nedir ve hangi koşullarda uygulanır? Bu cezanın uygulanmasının 'nafakanın azaltılması davası' ile ilişkisi nasıldır?

Nafaka borcunun ödenmemesi halinde alacaklı iki temel hukuki yola başvurabilir: 1) İcra Takibi: Ödenmeyen nafaka alacakları için icra takibi başlatabilir. Tedbir nafakası için ilamsız icra, diğer nafakalar (yoksulluk, iştirak) için ise ilamlı icra takibi yapılır. Bu takip sonucunda borçlunun mallarına (maaşı, emekli maaşı dahil) haciz konulabilir. 2) Şikayet Yoluyla Tazyik Hapsi: İcra takibine rağmen borç ödenmezse, alacaklının şikayeti üzerine İcra Ceza Mahkemesi'nde dava açılır. Bu davanın sonucunda borçluya 'üç aya kadar tazyik hapsi' verilebilir. 'Tazyik hapsi' (zorlama hapsi), bir ceza hukuku anlamında 'hapis cezası' değildir. Adli sicile işlemez, tekerrüre esas olmaz ve şartlı salıverilme hükümleri uygulanmaz. Amacı, borçluyu cezalandırmak değil, borcunu ödemeye zorlamaktır. Bu nedenle borçlu, borcunu ödediği anda derhal tahliye edilir (İİK m. 344). Tazyik hapsi uygulanabilmesi için; geçerli bir mahkeme kararına dayanan nafaka alacağı olması, bu alacak için icra takibi yapılmış olması ve en az bir aylık cari nafakanın muaccel olmasına rağmen ödenmemiş olması gerekir. Şikayet hakkı, ihlalin öğrenilmesinden itibaren üç ay içinde kullanılmalıdır. Borçlunun 'nafakanın azaltılması' veya 'kaldırılması' talebiyle dava açmış olması, tazyik hapsinin uygulanmasını tek başına engellemez. Ancak, İİK m. 344/son cümlesine göre, hakim, borçlunun bu davada ileri sürdüğü sebepleri (örneğin işini kaybetmesi gibi) ciddi ve haklı bulursa, tazyik hapsinin uygulanmasını bu davanın sonuna kadar erteleyebilir.