CMK m. 132/1 uyarınca, elkonulan bir eşyanın 'hükmün kesinleşmesinden önce elden çıkarılabilmesi' için hangi şartların varlığı gerekir? Bu kararı vermeye yetkili merciler soruşturma ve kovuşturma evrelerinde kimlerdir?

CMK m. 132/1, elkonulan bir eşyanın, dava sonuçlanmadan ve mülkiyetinin kime ait olacağı kesinleşmeden önce, istisnai olarak elden çıkarılmasına (satılmasına veya imha edilmesine) imkan tanır. Bunun için şu şartlardan birinin varlığı gerekir: 1) Eşyanın Zarara Uğrama Tehlikesi: Elkonulan eşyanın niteliği gereği (örneğin, çabuk bozulan gıda maddeleri) muhafaza edilmesi halinde fiziksel olarak bozulma, çürüme gibi bir zarara uğrama tehlikesinin bulunması. 2) Değerinde Esaslı Ölçüde Kayıp Meydana Gelme Tehlikesi: Eşyanın fiziksel olarak bozulmasa bile, zamanla ekonomik değerinde ciddi bir düşüş yaşanması tehlikesinin varlığı (örneğin, modası çabuk geçen teknolojik ürünler, sezonluk giyim eşyaları). Bu şartlardan birinin varlığı yeterlidir. Amaç, hem devletin olası bir müsadere kararında elde edeceği değeri korumak hem de dava sonunda eşyanın iadesine karar verilmesi halinde sahibinin malvarlıksal kaybını önlemektir. Bu kararı vermeye yetkili merciler, yargılamanın evresine göre değişir (CMK m. 132/2): - Soruşturma Evresinde: Kararı 'Sulh Ceza Hâkimi' verir. Cumhuriyet Savcısı tek başına bu kararı veremez, hakimden talep etmelidir. - Kovuşturma Evresinde: Kararı, davaya bakmakta olan 'Mahkeme' (Asliye Ceza, Ağır Ceza vb.) verir. Karar verilmeden önce, eşyanın sahibi olan şüpheli, sanık veya diğer ilgili kişilerin dinlenmesi ve kararın kendilerine bildirilmesi zorunludur (CMK m. 132/3).