Hakimin, sözleşmede kararlaştırılan aşırı bir cezai şartı indirme yetkisi hangi kanun maddesine dayanır ve bu yetkinin niteliği nedir? Bu kuralın istisnası var mıdır?

Hakimin aşırı cezai şartı indirme yetkisi, TBK m. 182/3'te yer alan 'Hakim, aşırı gördüğü ceza koşulunu kendiliğinden indirir.' hükmüne dayanır. Bu hüküm, kamu düzenine ilişkin emredici nitelikte bir hükümdür, yani taraflar sözleşmeyle aksini kararlaştıramazlar. Hakimin bu yetkisini kullanması için talep gerekmez, re'sen (kendiliğinden) hareket eder. Bu kuralın en önemli istisnası Türk Ticaret Kanunu m. 22'de düzenlenmiştir. Buna göre, tacir sıfatını haiz borçlu, ticari işletmesiyle ilgili bir borç için kararlaştırılan cezai şartın fahiş olduğu iddiasıyla indirilmesini isteyemez. Ancak, cezai şart borçlunun ekonomik mahvına neden olacak derecede yüksekse, bu durumun adalet ve hakkaniyete aykırı olduğu ileri sürülebilir. (Kaynak: kadimhukuk.com.tr/makale/sozlesmede-cezai-sart-ceza-kosulu/)