Yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle tutuklulukta geçen sürenin, sanığa verilen cezanın kesinleşmesi halinde cezaevinde fiilen infaz edilecek süreyi aşması sorununu, 'hükmen tutukluluk' kavramı ve CMK m. 102'deki azami tutukluluk sürelerinin kanun yollarında uygulanmaması pratiği çerçevesinde kritik bir bakış açısıyla analiz ediniz.

Bu sorun, Türk ceza muhakemesi hukukunda önemli bir insan hakkı ihlali potansiyeli taşımaktadır. Sorunun temelinde şu unsurlar yatar: 1) 'Hükmen Tutukluluk' Kavramı: Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi'nin bazı kararlarına göre, ilk derece mahkemesi mahkumiyet kararı verdikten sonra sanığın tutukluluğu artık bir 'isnada bağlı tutma' değil, 'mahkumiyete bağlı tutma' (hükmen tutukluluk) niteliği kazanır. Bu yoruma göre, kanun yolu (istinaf/temyiz) aşamasında geçen süreler, CMK m. 102'de belirtilen azami tutukluluk sürelerine dahil edilmez. 2) Fiili İnfaz Süresi: 5275 sayılı İnfaz Kanunu'ndaki koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik hükümleri nedeniyle, bir hükümlünün cezaevinde fiilen kalacağı süre, aldığı cezanın nominal süresinden çok daha kısadır. 3) Sorun: Yargılamanın kanun yolu aşamalarında uzun sürmesi ve bu sürelerin azami tutukluluk süresinden sayılmaması, bir sanığın tutuklu kaldığı toplam sürenin, eğer cezası kesinleşseydi cezaevinde fiilen geçireceği süreyi aşmasına neden olabilmektedir. Örneğin, 6 yıl ceza alan bir sanık, yaklaşık 3,5 yıl fiili infaz süresine sahipken, kanun yolu aşamalarıyla birlikte 4-5 yıl tutuklu kalabilmektedir. Bu durum, 'masumiyet karinesi' ve 'kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı' (Anayasa m. 19) ile çelişir. Sanık, hükümlü statüsünde olmadığı için infaz hukukunun lehe olan kurumlarından (denetimli serbestlik, açık cezaevine ayrılma) yararlanamamakta, ancak bir hükümlüden daha uzun süre kapalı cezaevinde kalmaktadır. Metinde de eleştirildiği gibi bu uygulama, İHAS m. 53'e ve iç hukuktaki temel hak güvencelerine aykırıdır ve acil bir yasal düzenleme gerektirmektedir. (Kaynak: sen.av.tr/tr/makale/fiili-infaz-suresi)