Bir sözleşmede 'seçimlik cezai şart' (TBK m. 179/1) ile 'ifaya eklenen cezai şart' (TBK m. 179/2) arasındaki temel fark, alacaklının talep hakları açısından nasıl ortaya çıkar? Bir inşaat sözleşmesinde, 'inşaatın zamanında bitirilmemesi' hali için konulan cezai şart hangi türe girer ve neden?

Bu iki cezai şart türü arasındaki temel fark, alacaklının borca aykırılık durumunda hem asıl borcun ifasını hem de cezayı birlikte isteyip isteyemeyeceği noktasındadır. 1) Seçimlik Cezai Şart (TBK m. 179/1): Bu türde alacaklı, borçlunun borcunu 'hiç veya gereği gibi ifa etmemesi' halinde bir seçim yapmak zorundadır. Ya asıl borcun ifasını (aynen ifa) ister ya da ifadan vazgeçerek sadece cezai şartın ödenmesini talep eder. İkisini birden isteyemez. Kanun, aksine bir anlaşma olmadıkça kararlaştırılan cezanın seçimlik olduğunu kabul eder. 2) İfaya Eklenen Cezai Şart (TBK m. 179/2): Bu türde ise alacaklı, hem asıl borcun ifasını hem de cezai şartın ödenmesini birlikte talep edebilir. Bu durum, genellikle borcun 'belirlenen zaman veya yerde' ifa edilmemesi gibi, ifanın niteliğinden ziyade zamanlamasına veya şekline ilişkin aykırılıklar için kararlaştırılır. Bir inşaat sözleşmesinde 'inşaatın zamanında bitirilmemesi' (gecikme) hali için konulan cezai şart, tipik bir 'ifaya eklenen cezai şart'tır. Çünkü alacaklının (iş sahibinin) amacı, inşaatın geç de olsa bitirilmesini sağlamak ve aynı zamanda gecikmeden doğan zararını (kira kaybı vb.) karşılamak için kararlaştırılan cezayı da almaktır. Yani hem ifayı (inşaatın tamamlanmasını) hem de cezayı talep etmekte haklı bir menfaati vardır. Bu nedenle, genellikle 'gecikilen her gün için X TL ceza' şeklinde düzenlenir. (Kaynak: kadimhukuk.com.tr/makale/sozlesmede-cezai-sart-ceza-kosulu/)