Mirasın hükmen reddi (terekenin borca batık olduğunun tespiti) davasında, borca batıklık hangi tarih itibarıyla ve hangi kriterlere göre belirlenir? Yargıtay kararlarına göre mahkemenin yapması gereken araştırmaları detaylandırınız. (TMK m. 605/2)

Mirasın hükmen reddi davasında, terekenin borca batık olup olmadığı, murisin 'ölüm tarihi' itibarıyla belirlenir. Dava tarihi veya başka bir tarih esas alınmaz. Metinde yer alan Yargıtay kararları (örn: Y14HD-K.2019/3115, Y14HD-K.2015/9138), bu tespitte kullanılacak kriterleri ve mahkemenin yapması gereken araştırmaları net bir şekilde ortaya koymaktadır. Kriterler şunlardır: 1) Terekenin Aktif ve Pasifinin Belirlenmesi: Ölüm tarihi itibarıyla murisin tüm malvarlığı (aktif) ile tüm borçları (pasif) karşılaştırılır. Pasifin aktiften fazla olması, terekenin borca batık olduğunu gösterir. 2) Mahkemenin Yapması Gereken Araştırmalar: Yargıtay, mahkemenin bu tespiti tereddüde yer vermeyecek şekilde yapması gerektiğini vurgulamaktadır. Bu amaçla; bankalardan murisin hesap bakiyeleri ve hareketleri, Trafik Tescil Müdürlüğü'nden araç kaydı, Tapu Müdürlüğü'nden taşınmaz kaydı, vergi dairelerinden vergi borçları, belediyelerden emlak vergisi borçları gibi bilgiler resmi kurumlardan sorulmalıdır. Ayrıca, zabıta marifetiyle murisin bilinen alacak ve borçları, sosyal ve ekonomik durumu da araştırılmalıdır. Varsa icra takip dosyaları incelenmeli, aciz vesikası olup olmadığı kontrol edilmelidir. Terekede bulunan taşınmaz ve araç gibi malvarlığı unsurlarının değer tespiti için bilirkişi incelemesi (keşif vb.) yapılmalıdır. Tüm bu veriler toplandıktan sonra ölüm tarihi itibarıyla aktif-pasif dengesi kurulur.