HMK m. 145, tarafların kanunda belirtilen süreden sonra delil gösteremeyeceğini kurala bağlamıştır. Bu kuralın istisnaları nelerdir? Bu istisnalar, dilekçeler aşamasında hiç delil bildirmemiş bir tarafa tahkikat aşamasında delil sunma hakkı verir mi?

HMK m. 145'in kuralı, süresinden sonra delil gösterilemeyeceğidir. Ancak maddenin getirdiği iki istisna vardır: 1) Delilin sonradan ileri sürülmesinin yargılamayı geciktirme amacı taşımaması, VEYA 2) Delilin süresinde ileri sürülememesinin ilgili tarafın kusurundan kaynaklanmaması. Bu iki istisnai durumdan birinin varlığı halinde, mahkeme gerekçesini de belirterek o delilin sonradan gösterilmesine izin verebilir. Ancak maddenin gerekçesinde de belirtildiği gibi, bu istisnalar, dava ve cevap dilekçelerinde hiç delil belirtmeyen veya ön incelemede delillerini sunmayan bir tarafa, tahkikat aşamasında tamamen yeni bir delil sunma hakkı tanımaz. Bu istisnalar, daha çok tarafın elinde olmayan nedenlerle (yeni ortaya çıkan bir belge gibi) süresinde sunulamayan deliller için geçerlidir. Amaç, hukuki dinlenilme hakkını korumakla birlikte, yargılamanın uzamasını önlemektir. (Bkz: HMK m. 145 ve gerekçesi, zulkufarslan.av.tr/cevap-dilekcesi-verme-suresi/)