HMK m. 211'de düzenlenen sahtelik incelemesinde mahkemenin izlemesi gereken prosedür sırası nedir? Yargı kararlarında 'istiktab' usulünün, özellikle ayakta ve oturarak imza alınmasının gerekçesi nedir?

HMK m. 211, bir belgedeki imza veya yazının sahteliği iddia edildiğinde mahkemenin izleyeceği prosedürü emredici bir sırayla düzenlemiştir. Bu sıra şöyledir: 1) Hâkim, öncelikle yazı veya imzayı inkâr eden tarafı isticvap eder (sorguya çeker). 2) İsticvap sonucunda bir kanaat edinemezse, inkâr eden tarafa huzurda yazı yazdırıp imza attırır (bu işleme 'istiktab' denir) ve elde edilen belgeyi diğer delillerle değerlendirir. 3) Hâkim bu incelemeye rağmen kesin bir kanaate ulaşamazsa, son çare olarak bilirkişi incelemesine karar verir. Yargı kararlarında (örneğin İzmir BAM, 17. HD., E. 2018/2475, K. 2020/1457 kararı) istiktabın ayakta, oturarak, sağ ve sol elle imza/yazı örnekleri alınarak yapılması gerektiği belirtilmektedir. Bunun gerekçesi, bir kişinin imza veya yazı karakteristiğinin, duruş pozisyonuna (ayakta/oturarak) veya kullandığı ele göre mikro farklılıklar gösterebilmesidir. Özellikle imzanın atılışı sırasındaki kalem baskısı (fulaj), hız ve eğim gibi unsurlar bu pozisyonlardan etkilenebilir. Bilirkişi incelemesinin en sağlıklı şekilde yapılabilmesi için, sahteliği iddia edilen belgenin atıldığı koşullara en yakın ve çeşitli koşullarda alınmış çok sayıda mukayese örneğine ihtiyaç duyulması, bu detaylı istiktab usulünün temelini oluşturur.