İİK m. 153, vadesi gelmiş bir ipotekli alacağın borçlusuna, alacaklının 'gaip ve yerleşim yerinin meçhul olması' veya 'borcu almaktan imtina etmesi' halinde, borcunu icra dairesine ödeyerek ipoteği terkin ettirme imkanı tanır. Bu mekanizmanın hukuki amacı nedir ve bu, Borçlar Hukukundaki 'tevdi mahalli tayini' (TBK m. 107) kurumundan hangi yönleriyle ayrılır?

İİK m. 153'te düzenlenen bu mekanizmanın hukuki amacı, **borcunu ödemeye hazır olan iyi niyetli borçluyu, alacaklının kusurundan veya ulaşılamaz olmasından kaynaklanan temerrüt riskinden ve ipoteğin devam etmesi şeklindeki ağır yükten korumaktır**. Bu sayede borçlu, borcunu ifa ederek taşınmazı üzerindeki takyidatı (kısıtlamayı) kaldırabilir ve taşınmazı üzerinde serbestçe tasarrufta bulunabilir. Bu kurum, Borçlar Hukukundaki 'tevdi mahalli tayini' (TBK m. 107 vd.) kurumu ile benzer bir amaca hizmet etse de, aralarında önemli farklar vardır: 1. **Yetkili Makam:** Tevdi mahalli tayininde, borçlu, ifa yerindeki **mahkemeye** başvurarak parayı yatıracağı bir yerin (genellikle bir banka) belirlenmesini ister. İİK m. 153'te ise borçlu doğrudan **icra dairesine** başvurur ve parayı oraya yatırır. İpotekli alacaklar için daha pratik ve özel bir yol öngörülmüştür. 2. **Sonuçları (İpoteğin Terkini):** Tevdi mahalli tayininde borçlu, parayı mahkemenin belirlediği yere yatırmakla borcundan kurtulur. Ancak ipoteğin kaldırılması için ayrıca bir işlem gerekir. İİK m. 153 ise çok daha ileri bir sonuç doğurur: Borçlu parayı icra dairesine yatırdığında, **icra mahkemesi**, ipotek kaydının **terkinine (silinmesine)** karar verir. Bu karar tapu siciline gönderilerek ipotek resmen kaldırılır. Bu, borçlu için çok daha kesin ve hızlı bir çözümdür. 3. **Uygulama Alanı:** Tevdi mahalli tayini, her türlü para borcu için geçerli genel bir kurumdur. İİK m. 153 ise, sadece **ipotekle temin edilmiş** para alacakları için geçerli özel bir infaz hukuku kurumudur. Özetle, İİK m. 153, ipotekli borçlar için, tevdi mahalli tayini kurumunun sonuçlarını da aşan, hem borçtan kurtulmayı hem de ipoteğin doğrudan terkinini sağlayan, daha pratik ve özel bir yoldur.