HMK'da 2020'de yapılan değişiklikle HMK m. 177'ye eklenen fıkra uyarınca, Yargıtay'ın bozma kararından sonra ıslah yapılabilmesi, ilk derece mahkemesinin 'tahkikata ilişkin bir işlem yapması' şartına bağlanmıştır. Bu şartın amacı nedir? Mahkemenin bozma sonrası sadece duruşma günü vererek taraflara tebliğ etmesi, 'tahkikata ilişkin bir işlem' sayılır mı?

Bozma sonrası ıslah imkanının, ilk derece mahkemesinin 'tahkikata ilişkin bir işlem yapması' şartına bağlanmasının amacı, Yargıtay'ın bozma kararının niteliği ile ilgilidir. Yargıtay, bir kararı sadece hukuki bir hatadan veya usuli bir eksiklikten dolayı, yeniden tahkikat yapılmasını gerektirmeyecek şekilde bozabilir. Bu durumda, ilk derece mahkemesi sadece bozma ilamına uyarak yeni bir karar verir ve tahkikat aşaması yeniden açılmaz. Islah ise ancak tahkikat aşamasında yapılabilecek bir işlemdir. Kanun koyucu bu şartı getirerek, sadece davanın esasına girilerek yeniden delil toplanması, tanık dinlenmesi, bilirkişi raporu alınması gibi tahkikat işlemlerinin yapıldığı durumlarda ıslaha izin vermeyi amaçlamıştır. Mahkemenin, Yargıtay'ın bozma ilamına uyduktan sonra sadece yeni bir duruşma günü belirleyip taraflara tebliğ etmesi, tek başına 'tahkikata ilişkin bir işlem' olarak kabul edilmez. Bu, yargılamanın yürütülmesine ilişkin usuli bir tensip işlemidir. 'Tahkikata ilişkin işlem' sayılabilmesi için, mahkemenin davanın esasına yönelik olarak yeni bir delil araştırmasına girmesi, örneğin yeni bir tanık dinlemeye, ek bilirkişi raporu almaya veya keşif yapmaya karar vermesi gerekir. Mahkeme, bu tür bir tahkikat işlemi yapmadan, sadece mevcut dosya üzerinden bozma doğrultusunda karar verecekse, bu aşamada ıslah yapılamaz. (Bkz. Ayboğa+Partners metni).