HMK'da 2016 yılında yapılan bir değişiklikle, Yargıtay'ın bozma kararından sonra ilk derece mahkemesinde de ıslah yapılabileceği kabul edilmiştir. Bu değişikliğin temel amacı nedir? Bozma kararına uymakla ortaya çıkan hukuki durumun ıslahla ortadan kaldırılamayacağı' (HMK m. 177/2) hükmü ne anlama gelmektedir? Bir örnekle açıklayınız.

Yargıtay'ın bozma kararından sonra ilk derece mahkemesinde ıslah yapılmasına imkan tanıyan değişikliğin temel amacı, **usul ekonomisi ilkesini gerçekleştirmek ve hak kayıplarını önlemektir**. Değişiklikten önce, Yargıtay'ın bozma kararından sonra ıslah yapılamayacağına ilişkin katı içtihadı (örneğin, YİBGK 2015/4-268 E. sayılı kararı öncesi durum), tarafların yargılamanın başında fark edemedikleri veya sonradan ortaya çıkan durumlar karşısında taleplerini düzeltmelerini engelliyor, bu da ya hak kaybına ya da yeni bir dava açma zorunluluğuna yol açıyordu. Değişiklik, bu katı tutumu yumuşatarak, davanın esasına girilerek tahkikata yeniden başlandığı durumlarda taraflara bir kez daha iddia ve savunmalarını düzenleme imkanı vermiştir. **'Bozma kararına uymakla ortaya çıkan hukuki durumun ıslahla ortadan kaldırılamayacağı'** hükmü ise, bozma sonrası ıslah hakkına önemli bir sınırlama getirmektedir. Bu hüküm, yerel mahkemenin Yargıtay'ın bozma ilamına uymasıyla birlikte, hem mahkeme hem de taraflar için bağlayıcı hale gelen **usuli müktesep (kazanılmış) hakkı** korumayı amaçlar. Bozma ilamında belirtilen ve mahkemenin de uymakla kabul ettiği hukuki veya maddi tespitler, artık o dava için yerleşik bir kural haline gelir ve ıslah yoluyla bu kuralın aksine bir durum yaratılamaz. **Örnek:** Davacı, bir alacak davası açmış ve mahkeme davayı kabul etmiştir. Yargıtay, davalının zamanaşımı def'ini inceleyerek 'alacağın kısmen zamanaşımına uğradığına' karar vererek hükmü bozmuştur. Yerel mahkeme bu bozma kararına uymuştur. Bu durumda: - **Ortaya Çıkan Hukuki Durum:** Alacağın bir kısmının zamanaşımına uğradığı, bu dava için kesinleşmiş bir hukuki tespittir. - **Islahla Ortadan Kaldırılamayacak Durum:** Davacı, bozmadan sonra yapacağı bir ıslahla, zamanaşımına uğradığı kabul edilen bu alacak kalemini yeniden talep edemez veya davanın temelini, zamanaşımı süresini değiştirecek başka bir hukuki sebebe (örneğin haksız fiilden sebepsiz zenginleşmeye) dönüştüremez. Çünkü bu, Yargıtay'ın bozma kararına uymakla oluşan ve usuli kazanılmış hak teşkil eden 'zamanaşımı tespiti'ni etkisiz kılmak anlamına gelir. Davacı, ancak zamanaşımına uğramayan kısım üzerinde miktar artırımı gibi, bozma ilamının esasına dokunmayan konularda ıslah yapabilir.