HMK m. 211'e göre, adi bir senetteki imzanın inkârı halinde mahkemenin izlemesi gereken prosedür hiyerarşisi nedir? Mahkeme, taraflardan birinin talebi üzerine doğrudan bilirkişi incelemesine karar verebilir mi? Yargı kararlarında belirtilen 'istiktab' usulünün (ayakta, oturarak, sağ ve sol el ile imza alınması) hukuki dayanağı nedir?
HMK m. 211, imza veya yazı inkârı halinde mahkemenin izlemesi gereken prosedürü emredici bir sıra ile düzenlemiştir. Mahkemenin bu sıraya uyması zorunludur (Ankara BAM, 22. HD., E. 2021/1287 K. 2023/1740). Bu hiyerarşi şöyledir: 1. **İsticvap (Tarafın Dinlenmesi):** Hâkim, öncelikle yazı veya imzayı inkâr eden tarafı bizzat dinler (isticvap eder). Bu aşamada hâkim, tarafın beyanları ve tavırlarından bir kanaat edinebilir. 2. **Huzurda Yazı Yazdırma ve İmza Attırma (İstiktab):** Eğer hâkim isticvap sonucunda bir kanaat edinememişse, inkâr eden tarafa huzurda yazı yazdırıp imza attırır. Hâkim, bu şekilde elde edilen belgeyi diğer delillerle karşılaştırarak bir karar verebilecek durumdaysa, başka bir incelemeye gerek duymadan sahtelik hakkında kararını verir. 3. **Bilirkişi İncelemesi:** Hâkim, ilk iki aşamaya rağmen sahtelik konusunda kesin bir kanaate ulaşamamışsa, son çare olarak bilirkişi incelemesine karar verir. Mahkeme, taraflardan birinin talebi üzerine doğrudan bilirkişi incelemesine karar veremez. HMK m. 211'deki bu sıralamaya uymak zorundadır. Aksi takdirde bu durum, istinafta kaldırma veya temyizde bozma sebebi teşkil eder. 'İstiktab' usulünün (ayakta, oturarak, sağ ve sol el imza örneklerinin alınması) ayrı bir kanun veya yönetmelikte açıkça düzenlenmiş bir dayanağı yoktur. Bu usul, Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemesi kararlarıyla (örneğin, İzmir BAM, 17. HD., E. 2018/2475, İstanbul BAM, 44. HD., E. 2020/783) yerleşmiş bir uygulamadır. Bu uygulamanın mantıksal ve kriminalistik dayanağı, bir imzanın veya yazının, kişinin bulunduğu fiziksel pozisyona (ayakta/oturarak) veya kullandığı ele göre farklılıklar gösterebilmesidir. Karşılaştırma materyalinin sağlıklı ve güvenilir olabilmesi için, sahtecilik incelemesinin temel prensipleri gereği, mümkün olan en çeşitli ve gerçeğe en yakın koşullarda örnekler alınması amaçlanır. Bu nedenle, bu usul, işin niteliği ve mantık kurallarının bir gereği olarak kabul edilmektedir.