İdari yargıda devam eden bir iptal davasının makul sürede sonuçlanmadığı iddiasıyla Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru yapıldığında, makul sürenin başlangıç tarihi olarak hangi tarih esas alınır? Dava açmadan önce idareye başvurunun zorunlu olduğu durumlarda bu tarih değişir mi?

İdari yargıda açılan davalarda makul sürenin başlangıcı, kural olarak davanın idare mahkemesine **kaydedildiği tarihtir**. Ancak, dava açılmadan önce idareye başvurunun zorunlu olduğu hallerde (örneğin, 2577 sayılı İYUK m. 11 kapsamında tam yargı davası öncesi başvuru veya bazı özel kanunların öngördüğü zorunlu idari başvuru yolları), Anayasa Mahkemesi ve AİHM içtihatlarına göre süre, davanın açıldığı tarihten değil, hakkın ileri sürüldüğü ve sürecin başlatıldığı **idareye başvuru tarihinden** itibaren işlemeye başlar. Çünkü bu durumlarda idari başvuru, yargısal sürecin ayrılmaz bir parçası ve ön koşulu olarak kabul edilir.