Mahkeme, dava şartı yokluğu (örneğin görevsizlik veya hukuki yarar yokluğu) nedeniyle davayı usulden reddetme kararı verebilir. Ancak bu kararı 'dosya üzerinden' verebilmesi için hangi usuli aşamanın tamamlanmış olması zorunludur? Bu zorunluluğun temelindeki ilke nedir?

Mahkeme, HMK m. 138 uyarınca dava şartları ve ilk itirazlar hakkında dosya üzerinden karar verebilir. Ancak bu yetkiyi kullanabilmesi için davanın ön inceleme aşamasına gelmiş olması, yani HMK m. 137 uyarınca 'dilekçelerin teatisi' aşamasının tamamlanmış olması zorunludur. Yargıtay 13. Hukuk Dairesi (E. 2015/41877, K. 2017/4608) ve Yargıtay 8. Hukuk Dairesi (E. 2017/16071, K. 2017/17590) kararlarında da vurgulandığı gibi, dilekçelerin teatisi (dava dilekçesinin davalıya tebliği, cevap süresinin beklenmesi vb.) tamamlanmadan, dosya üzerinden dahi olsa dava şartı yokluğundan ret kararı verilemez. Bu zorunluluğun temelinde HMK m. 27'de düzenlenen 'hukuki dinlenilme hakkı' yatar. Davalıya cevap hakkı tanınmadan ve tarafların iddia ve savunmalarını tam olarak sunma imkanı verilmeden usulden ret kararı verilmesi bu temel hakkın ihlalidir.