Anayasa Mahkemesi'nin E.2018/81 sayılı kararında, OHAL KHK'sı ile kişilerin pasaportlarının idari bir kararla iptal edilmesini öngören kural, Anayasa'nın hangi maddesine aykırı bulunarak iptal edilmiştir? Bu durumun Anayasa'nın 15. maddesindeki 'durumun gerektirdiği ölçüde' olma kriteri ile ilişkisini açıklayınız.

Anayasa Mahkemesi, bu kuralı Anayasa'nın 23. maddesinde güvence altına alınan 'seyahat hürriyeti'ne aykırı bularak iptal etmiştir. Anayasa'nın 23. maddesinin üçüncü fıkrası, 'Vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyeti, ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle hâkim kararına bağlı olarak sınırlanabilir.' demektedir. İncelenen kural ise, herhangi bir hâkim kararı olmaksızın, idari bir işlemle (ilgili bakanlık veya kurumun bildirimi üzerine) pasaportların iptal edilmesine imkan tanımaktadır. Bu durum, olağan dönemde seyahat hürriyetine getirilen anayasal güvenceyle açıkça çelişmektedir. Bu kuralın Anayasa'nın 15. maddesindeki 'durumun gerektirdiği ölçüde' olma kriteri ile ilişkisi ise şöyledir: AYM, olağanüstü hallerde seyahat hürriyetinin Anayasa'daki güvencelere aykırı olarak sınırlandırılabileceğini kabul etmekle birlikte, bu sınırlamanın 'durumun gerektirdiği ölçüyü' aşmaması gerektiğini vurgulamıştır. Bir tedbirin ölçülü sayılabilmesi için, o tedbire karşı etkili bir başvuru yolunun bulunması gerekir. İncelenen olayda, pasaportu iptal edilen kişilerin bu idari işleme karşı başvurabilecekleri etkili bir idari veya yargısal denetim mekanizması (örneğin, OHAL Komisyonu'na başvuru imkanı) öngörülmemiştir. Etkili başvuru yolunun yokluğu, yapılan müdahaleyi keyfîliğe açık hale getirmekte ve 'durumun gerektirdiği ölçüyü' aşan, orantısız bir sınırlama niteliğine büründürmektedir. AYM, bu gerekçeyle kuralı iptal etmiştir.