TMK m. 605/2'de düzenlenen mirasın hükmen reddi karinesinin defi yoluyla ileri sürülmesi halinde, mahkemenin re'sen araştırma ilkesi gereği terekenin aktif ve pasifini araştırma yükümlülüğü, HMK m. 25'teki 'taraflarca getirilme ilkesi' ile nasıl bir ilişki içindedir? Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun (E. 2017/438, K. 2018/770) bu konudaki kararında, mahkemenin 'taleple bağlılık' ve 'taraflarca getirilme' ilkelerine dayanarak kendiliğinden araştırma yapamayacağı yönündeki direnme kararını neden bozduğunu açıklayınız.
Normal bir alacak davasında, HMK m. 25'te düzenlenen 'taraflarca getirilme ilkesi' gereği, hakim tarafların ileri sürmediği vakıaları ve delilleri kural olarak kendiliğinden araştıramaz. Ancak, bir alacak davasında davalı mirasçıların, TMK m. 605/2'ye dayanarak 'terekenin borca batık olduğu ve mirasın hükmen reddedilmiş sayılması gerektiği' yönünde bir defi (savunma) ileri sürmeleri, davanın niteliğini değiştirir. Bu defi, özü itibarıyla bir 'tespit' talebi içerir ve bu tespit, HMK m. 382 uyarınca bir 'çekişmesiz yargı' işi niteliğindedir. HMK m. 385/2'ye göre ise, çekişmesiz yargı işlerinde kural 're'sen araştırma ilkesi'dir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun E. 2017/438, K. 2018/770 sayılı kararında, ilk derece mahkemesinin 'taraflarca getirilme ilkesi gereği kendiliğinden araştırma yapamam' şeklindeki direnme gerekçesi tam da bu nedenle bozulmuştur. HGK'ya göre, mirasın hükmen reddi defini incelerken, mahkeme artık taraflarca getirilme ilkesiyle bağlı değildir. Terekenin borca batık olup olmadığı, kamusal bir nitelik taşıyan ve re'sen araştırılması gereken bir konudur. Mahkeme, hakimin davayı aydınlatma ödevi (HMK m. 31) kapsamında, taraflar talep etmese bile, tapu, banka, vergi dairesi, SGK gibi kurumlardan mirasbırakanın malvarlığı ve borçlarına ilişkin tüm kayıtları kendiliğinden getirtmek ve terekenin ölüm anındaki durumunu net bir şekilde ortaya koymakla yükümlüdür. Bu durumda, çekişmesiz yargıya özgü re'sen araştırma ilkesi, çekişmeli yargının taraflarca getirilme ilkesine üstün gelmektedir (zulkufarslan.av.tr/terekenin-borca-batik-oldugunun-tespiti/).