Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılmasına ilişkin mevzuat, soruşturma sonucunda elde edilen bilgilerin ve Değerlendirme Komisyonu kararlarının 'gizli' olmasını öngörmektedir. Bu gizlilik kuralı, hakkında olumsuz işlem tesis edilen bir adayın, idari yargıda dava açtığında 'işlemin sebebini öğrenme' ve 'etkili savunma yapma' hakkını nasıl etkiler? İdare mahkemelerinin bu çelişkiyi çözmek için benimsediği usulü açıklayınız.

Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yapılmasına Dair Yönetmelik, soruşturma ve araştırma sonuçlarının ve Değerlendirme Komisyonu kararlarının gizli olduğunu ve bilmesi gerekenlerden başkasına açıklanamayacağını hükme bağlar. Bu gizlilik kuralı, ilk bakışta, hakkında atamama veya ilişik kesme gibi olumsuz bir işlem tesis edilen adayın, Anayasa'nın 36. maddesindeki adil yargılanma hakkının unsurları olan 'işlemin sebebini öğrenme' ve 'etkili bir şekilde savunma yapma' haklarıyla çelişir. Zira aday, hangi somut gerekçeyle elendiğini bilmeden, neye karşı savunma yapacağını da bilemez. İdare mahkemeleri, bu gizlilik kuralı ile adil yargılanma hakkı arasındaki bu gerilimi çözmek için yerleşik bir usul benimsemiştir. Aday, genellikle kendisine tebliğ edilen ve gerekçesi ya hiç belirtilmeyen ya da 'aranan şartları taşımadığı' gibi soyut ifadeler içeren idari işleme karşı iptal davası açar. Dava açıldıktan sonra mahkeme, İYUK'un 20. maddesi uyarınca 'ara kararı' ile, davalı idareden, davacının güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması dosyasının tamamını, Değerlendirme Komisyonu tutanaklarını ve kararın dayanağı olan tüm bilgi ve belgeleri 'gizli' olarak ve fiziken mahkemeye gönderilmesini ister. Mahkeme, dosyayı inceleyerek idari işlemin gerçek sebebini tespit eder ve bu sebebin hukuka uygun olup olmadığını denetler. Böylece, idarenin gizlilik ilkesi ile bireyin adil yargılanma hakkı arasında bir denge kurulmuş olur. Aday ve vekili, dava dosyasına giren bu belgeleri inceleyerek işleme karşı savunmalarını somutlaştırabilirler (kadimhukuk.com.tr/makale/subay-astsubay-guvenlik-sorusturmasi/).