Mirasın hükmen reddi (TMK m. 605/2) kurumunun, mirasın gerçek reddinden (TMK m. 606) temel farkları nelerdir? Terekenin borca batık olduğunun tespiti davasında veya bu durumun bir alacak davasında defi olarak ileri sürülmesi halinde, mahkemenin 're'sen araştırma' ilkesi çerçevesinde hareket etme yükümlülüğünü HMK hükümleri ve Yargıtay HGK kararları ışığında açıklayınız.
Mirasın hükmen reddi (zımni red) ile gerçek reddi arasındaki temel farklar şunlardır: 1) İrade Beyanı: Gerçek red, mirasçının üç aylık hak düşürücü süre içinde sulh hukuk mahkemesine yapacağı açık ve tek taraflı bir irade beyanı ile gerçekleşir. Hükmen redde ise, 'ölümü tarihinde mirasbırakanın ödemeden aczinin açıkça belli veya resmen tespit edilmiş olması' halinde mirasın kendiliğinden reddedilmiş sayılması söz konusudur; mirasçının bir irade beyanına veya süreye tabi değildir. 2) Süre: Gerçek red, mirasçının mirası öğrendiği tarihten itibaren 3 aylık süreye tabidir. Hükmen red ise herhangi bir süreye tabi değildir ve alacaklıların açtığı davalarda her zaman bir defi (savunma) olarak ileri sürülebilir. Terekenin borca batık olduğunun tespiti istemi, HMK m. 382/2-c-7 uyarınca bir 'çekişmesiz yargı' işidir. HMK m. 385/2'ye göre, çekişmesiz yargı işlerinde 're'sen araştırma ilkesi' geçerlidir. Bu durum, bir alacak davasında hükmen reddin defi olarak ileri sürülmesi halinde de kıyasen uygulanır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun E: 2017/438, K: 2018/770 sayılı kararında da vurgulandığı gibi, mahkeme tarafların getirdiği delillerle bağlı değildir. Mirasbırakanın ölüm tarihindeki mal varlığını ve borçlarını (aktif ve pasifini) kapsamlı bir şekilde kendiliğinden araştırmakla yükümlüdür. Bu kapsamda mahkeme; tapu müdürlüklerinden, vergi dairelerinden, bankalardan, SGK'dan, trafik tescil müdürlüklerinden ve ilgili diğer kurumlardan re'sen bilgi ve belge istemeli ve terekenin borca batıklık durumunu şüpheye yer bırakmayacak şekilde tespit etmelidir. Bu, hakimin davayı aydınlatma ödevinin bir gereğidir (zulkufarslan.av.tr/terekenin-borca-batik-oldugunun-tespiti/).