5271 sayılı CMK'nın 53. maddesinde tanığa anlatılması gereken hususlar ile 147. maddesinde sanığa bildirilmesi gereken haklar, mahkemenin 'aydınlatma görevi' kapsamında mıdır? Yargıtay Ceza Genel Kurulu bu görevin sınırlarını nasıl çizmektedir?

Evet, her ikisi de mahkemenin 'aydınlatma görevi' kapsamındadır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun E:2019/178, K:2019/711 sayılı kararında, kanun koyucunun CMK'nın birçok maddesinde (m. 35, 53, 147, 191, 231, 234 vb.) hakime veya mahkeme başkanına, yargılama süjelerini (sanık, tanık, mağdur) hakları ve yükümlülükleri konusunda bilgilendirme görevi yüklediği belirtilmiştir. Ancak aynı kararda bu görevin sınırlarının da olduğu vurgulanmıştır. Kurul, sanığın kendi inisiyatifiyle başvurması gereken özel kanunlardaki (örneğin 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'ndaki) etkin pişmanlık gibi kurumlar hakkında, kanunda açık bir hüküm olmadıkça, hakimin sanığa özel bir bildirimde bulunma veya yol gösterme zorunluluğu olmadığına karar vermiştir. Dolayısıyla, aydınlatma görevi, CMK'da açıkça belirtilen temel hak ve usul kuralları için geçerli olup, her türlü lehe düzenlemeyi kapsayacak şekilde geniş yorumlanamaz.