Bir sanık hakkında hem 'hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB)' hem de 'cezanın ertelenmesi' kararı verilebilmesi için ortak olan ve TCK m. 51'de düzenlenen temel subjektif koşul nedir? Hakimin bu koşulun varlığını değerlendirirken hangi kriterleri göz önünde bulundurması gerekir?

Sanık hakkında hem HAGB (CMK m. 231) hem de cezanın ertelenmesi (TCK m. 51) kararı verilebilmesi için aranan ortak ve en önemli subjektif koşul, **hakimde sanığın ileride yeniden suç işlemeyeceği yönünde bir kanaatin oluşmasıdır.** Bu koşul, iki kanun maddesinde benzer ifadelerle yer almıştır: * **TCK m. 51/1-a (Erteleme):** '...sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş olması ve **suçu işledikten sonra yargılama sürecinde gösterdiği pişmanlık dolayısıyla tekrar suç işlemeyeceği konusunda mahkemede bir kanaatin oluşması** gerekir.' * **CMK m. 231/6-b (HAGB):** 'Sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışları göz önünde bulundurularak **yeniden suç işlemeyeceği hususunda mahkemece bir kanaate varılması.**' Görüldüğü gibi her iki kurum da, faile bir şans daha verilmesine dayanır ve bu şansın temelinde, hakimin failin gelecekteki davranışlarına ilişkin olumlu bir öngörüye sahip olması yatar. **Hakimin Değerlendirme Kriterleri:** Hakim, bu subjektif kanaate ulaşırken keyfi bir değerlendirme yapamaz. Kararının gerekçesinde, bu kanaate nasıl ulaştığını somut olgulara dayandırarak açıklamak zorundadır. Göz önünde bulundurması gereken temel kriterler şunlardır: 1. **Sanığın Yargılama Sürecindeki Pişmanlığı:** Sanığın suçunu ikrar etmesi, özür dilemesi, samimi ve pişman bir tavır sergilemesi önemli bir göstergedir. 2. **Kişilik Özellikleri:** Sanığın geçmişi, sosyal ve ailevi durumu, eğitim seviyesi, bir mesleğinin olup olmaması gibi kişilik özelliklerini yansıtan faktörler değerlendirilir. 3. **Duruştaki Tutum ve Davranışları:** Sanığın mahkemeye karşı saygılı tutumu, gerçeğin ortaya çıkmasına yardımcı olup olmaması, duruşmaları düzenli takip etmesi gibi hususlar dikkate alınır. 4. **Zararın Giderilmesi:** Sanığın, mağdurun zararını gidermek için çaba göstermesi, onun pişmanlığının ve sorumluluk bilincinin somut bir göstergesi olarak kabul edilir. Yargıtay 4. Ceza Dairesi'nin E: 2012/16908, K: 2014/3259 sayılı kararında (metinde doğrudan geçmese de genel ilke olarak), 'yeterli ve yasal gerekçe gösterilmeden' ertelemeye yer olmadığına karar verilmesi bozma nedeni sayılmıştır. Bu, hakimin bu subjektif koşulu değerlendirirken gerekçeli bir karar vermesi gerektiğinin önemini vurgular.