İdari yargıda 'asli müdahale' ve 'fer'i müdahale' kavramlarını, HMK hükümlerine atfen açıklayınız. İdari yargılamada, özellikle bir atama işleminin iptali davasında, bu müdahale türleri nasıl ortaya çıkabilir? Fer'i müdahilin, yanında katıldığı tarafın işlem ve açıklamalarına aykırı usul işlemleri yapıp yapamayacağını belirtiniz.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK), davaya müdahale kurumunu özel olarak düzenlememiş, İYUK m. 31 aracılığıyla Hukuk Muhakemeleri Kanunu'na (HMK) atıf yapmıştır. Bu nedenle idari yargıda da asli ve fer'i müdahale kurumları HMK'daki esaslara göre uygulanır. * **Asli Müdahale (HMK m. 65):** Bir yargılamanın konusu olan hak veya şey üzerinde kısmen ya da tamamen hak iddia eden üçüncü bir kişinin, davanın taraflarına (hem davacıya hem de davalı idareye) karşı aynı mahkemede yeni bir dava açmasıdır. Asli müdahil, davada taraf sıfatını kazanır ve kendi hakkını ileri sürer. İdari yargıda klasik anlamda 'şey üzerinde hak iddiası' pek görülmez. Ancak, örneğin bir ihale sonucunda ikinci en iyi teklifi veren firmanın, ihaleyi kazanan firma ile idare arasında görülen bir davada, ihalenin kendisinde kalması gerektiğini iddia ederek asli müdahil olması düşünülebilir. * **Fer'i Müdahale (HMK m. 66):** Davayı kazanmasında hukuki yararı bulunan bir üçüncü kişinin, taraflardan birinin yanında ve ona yardımcı olmak amacıyla davada yer almasıdır. Fer'i müdahil, davanın tarafı olmaz, sadece yanında katıldığı tarafın davayı kazanmasına yardımcı olur. **Atama İşleminin İptali Davasında Örnek:** Bir kamu görevlisi olan A, bir müdürlük kadrosuna atanmak için başvurmuş ancak idare bu kadroya B'yi atamıştır. A, B'nin atanmasına ilişkin idari işlemin iptali için idareye karşı dava açmıştır. Bu davada: * Ataması yapılan B, davanın sonucundan doğrudan etkilenecektir. Zira A davayı kazanırsa, B'nin atama işlemi iptal edilecektir. Bu nedenle B, davayı kazanmasında hukuki yararı olan **davalı idarenin yanında fer'i müdahil** olarak davaya katılma talebinde bulunabilir. **Fer'i Müdahilin Yetkileri (HMK m. 68):** Fer'i müdahil, yanında katıldığı tarafın yararına olan her türlü usul işlemini yapabilir (delil sunmak, beyanda bulunmak vb.). Ancak, yanında katıldığı tarafın işlem ve açıklamalarına **aykırı olmayan** işlemleri yapabilir. Yani, yanında katıldığı taraf bir delile dayanmaktan vazgeçmişse, fer'i müdahil o delile dayanamaz. Veya yanında katıldığı taraf davayı kabul etmişse, fer'i müdahil davaya devam edemez. Fer'i müdahil, davadan feragat, kabul, sulh gibi tasarruf işlemlerini yapamaz, çünkü davanın tarafı değildir.