Hukuk Muhakemeleri Kanunu'na göre 'ilk itirazlar' nelerdir ve bu itirazların ileri sürülmesi için öngörülen usul ve süre nedir? Bu süre geçirildikten sonra ıslah yoluyla ilk itiraz ileri sürülebilir mi?

HMK m. 116'da sayılan 'ilk itirazlar', davanın esasına girilmeden önce incelenmesi gereken ve davaya bakılmasına engel olan usuli meselelerdir. Bunlar: a) Kesin yetki kuralının bulunmadığı hâllerde yetki itirazı, b) Uyuşmazlığın tahkim yoluyla çözülmesi gerektiği itirazı, c) İş bölümü itirazı. Bu itirazların ileri sürülmesi için öngörülen usul ve süre, HMK m. 117'de düzenlenmiştir. Buna göre, ilk itirazların tamamının, 'cevap dilekçesinde' ve esasa cevap süresi içinde (dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki hafta) ileri sürülmesi zorunludur. Bu süre, hak düşürücü bir süredir. Bu süre geçirildikten sonra 'ıslah yoluyla' ilk itiraz ileri sürülemez. Çünkü ilk itirazlara ilişkin hükümler, yargılamanın düzeni ve süratiyle ilgili, emredici nitelikte usul kurallarıdır. Cevap süresinin geçmesiyle birlikte ilk itirazları ileri sürme hakkı ortadan kalkar. Islah kurumu, tarafların iddia ve savunmalarını genişletmesine olanak tanısa da, kanunda özel ve hak düşürücü bir süreye bağlanmış olan ilk itirazlar gibi usuli hakların süresi geçtikten sonra yeniden canlandırılmasına imkan vermez.