213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 359. maddesi vergi kaçakçılığı suçlarını düzenlerken (b) fıkrasında 'sahte belge'yi, (a) fıkrasında ise 'muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge'yi tanımlamaktadır. Bu iki belge türü arasındaki temel hukuki fark nedir? Bir mal alımının gerçekten yapıldığı, ancak faturanın malın miktarını olduğundan fazla gösterdiği bir durumda, kullanılan bu belge sahte belge midir, yanıltıcı belge midir? Bu ayrımın cezai sonuçları nelerdir?

Sahte belge ile muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge arasındaki temel hukuki fark, belgeye konu olan muamelenin veya durumun gerçek olup olmamasında yatar. VUK m. 359/b'ye göre 'sahte belge', gerçek bir muamele veya durum olmadığı halde bunlar varmış gibi düzenlenen belgedir. Yani, ortada hiçbir mal veya hizmet akışı yoktur, belge tamamen hayalidir. VUK m. 359/a'ya göre 'muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge' ise, gerçek bir muamele veya duruma dayanmakla birlikte, bu muamele veya durumu mahiyet veya miktar itibariyle gerçeğe aykırı şekilde yansıtan belgedir. Yani ortada gerçek bir işlem vardır, ancak belgedeki bilgiler (tür, miktar, fiyat vb.) gerçeği yansıtmamaktadır. Sorudaki senaryoda, bir mal alımı gerçekten yapılmış, ancak fatura miktarı olduğundan fazla gösterilmiştir. Bu durumda ortada gerçek bir muamele olduğundan, bu belge 'muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge' olarak kabul edilir. Bu ayrımın cezai sonucu çok önemlidir. 'Sahte belge' düzenleme veya kullanma suçunun (VUK m. 359/b) cezası üç yıldan sekiz yıla kadar hapis iken, 'muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge' düzenleme veya kullanma suçunun (VUK m. 359/a) cezası on sekiz aydan beş yıla kadar hapistir. Dolayısıyla, belgenin doğru nitelendirilmesi, uygulanacak ceza maddesini ve cezanın miktarını doğrudan etkilemektedir.