4857 sayılı İş Kanunu kapsamında, işverenin 'performans eksikliği' gerekçesiyle bir işçinin iş sözleşmesini feshetmesi, geçerli bir fesih nedeni sayılabilir mi? Bu tür bir feshin hukuken geçerli olabilmesi için işverenin hangi usuli ve esasa ilişkin şartları yerine getirmesi zorunludur? İşçiye eğitim verilmesi bu süreçte nasıl bir rol oynar?
Evet, performans eksikliği, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 18. maddesi kapsamında 'işçinin yetersizliğinden kaynaklanan' geçerli bir fesih nedeni sayılabilir. Ancak bu feshin hukuken geçerli kabul edilebilmesi için işverenin hem usuli hem de esasa ilişkin bir dizi şartı yerine getirmesi gerekmektedir. Esasa ilişkin şartlar: 1) Objektif Performans Kriterleri: Performans değerlendirmesi, önceden belirlenmiş, somut, ölçülebilir ve objektif kriterlere dayanmalıdır. Soyut ve keyfi değerlendirmeler geçerli değildir. 2) Süreklilik Gösteren Düşüklük: Performans düşüklüğü anlık veya geçici olmamalı, belirli bir süreklilik arz etmelidir. 3) Beklentilerin Altında Kalma: İşçinin performansı, benzer işi yapan diğer çalışanlardan ve kendisinden makul olarak beklenebilecek ortalama standartlardan belirgin şekilde daha düşük olmalıdır. Usuli şartlar: 1) İşçinin Savunmasının Alınması: İş Kanunu m. 19 uyarınca, işveren fesih bildirimini yapmadan önce işçinin performans düşüklüğü iddialarına karşı savunmasını almak zorundadır. 2) Uyarı ve İyileştirme Fırsatı: Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre, işveren performans düşüklüğü tespit ettiğinde öncelikle işçiyi bu konuda uyarmalı, performansını düzeltmesi için kendisine bir yol haritası sunmalı ve makul bir süre tanımalıdır. 3) Eğitim Verilmesi: Eğer performans düşüklüğü, işçinin bilgi veya beceri eksikliğinden kaynaklanıyorsa, işverenin feshi son çare (ultima ratio) ilkesi gereği işçiye gerekli eğitimi verme yükümlülüğü doğabilir. İşçiye eğitim verilmesine rağmen performansta bir düzelme olmuyorsa, fesih geçerli bir nedene dayanmış olur. Bu şartlar yerine getirilmeden yapılan bir performans fesi, geçersiz sayılarak işçiye işe iade veya tazminat hakkı doğurur.