Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında 'Aydınlatma Yükümlülüğü' (m. 10) ile 'Açık Rıza' alınması (m. 5) arasındaki temel farklar ve bu iki işlemin birbiriyle ilişkisi nedir? Kişisel verilerin işlenmesi açık rıza şartına dayalı olarak gerçekleştiriliyorsa, aydınlatma yükümlülüğü ve açık rıza alınması işlemlerinin aynı anda ve tek bir metinle yerine getirilmesi hukuken geçerli midir?
Aydınlatma Yükümlülüğü ve Açık Rıza, KVKK'nın iki temel ve farklı kavramıdır. Temel farkları şunlardır: 1) Kapsam ve Amaç: Aydınlatma yükümlülüğü, veri sorumlusunun veri sahibini kimliği, veri işleme amacı, verilerin kimlere aktarılabileceği, veri toplama yöntemi ve hukuki sebebi ile veri sahibinin hakları konusunda bilgilendirmesidir. Bu, bir bilgilendirme borcudur. Açık rıza ise, belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirilmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan onaydır. Bu, veri işleme faaliyetine meşruiyet kazandıran bir irade beyanıdır. 2) Zamanlama ve Şart: Aydınlatma yükümlülüğü, veri işlemenin hukuki sebebine bakılmaksızın (açık rıza, kanun, sözleşme vb.) her durumda yerine getirilmesi gereken bir zorunluluktur. Açık rıza ise, KVKK m. 5/2'de sayılan diğer işleme şartları mevcut değilse başvurulan bir hukuki sebeptir. İlişkileri ise, 'bilgilendirilmeye dayanma' unsurunda kesişir. Geçerli bir açık rızadan bahsedebilmek için, veri sahibinin neye rıza gösterdiğini bilmesi, yani usulüne uygun bir şekilde aydınlatılmış olması gerekir. Sorunun ikinci kısmına gelince, Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ'in 5. maddesinin (f) bendine göre, 'Kişisel veri işleme faaliyetinin açık rıza şartına dayalı olarak gerçekleştirilmesi halinde, aydınlatma yükümlülüğü ve açık rızanın alınması işlemlerinin ayrı ayrı yerine getirilmesi gerekmektedir.' Bu hüküm uyarınca, aydınlatma metni ile açık rıza metninin aynı belge içinde sunulması (örneğin check-box yöntemiyle) mümkün olsa da, bu iki işlemin hukuki niteliklerinin farklı olduğu ve birbirlerinden ayırt edilebilir şekilde sunulması gerektiği açıktır. Genel bir metin içinde her ikisinin de eritilmesi, açık rızanın 'belirli bir konuya ilişkin' ve 'bilgilendirilmeye dayanan' olma şartlarını zedeleyebilir.