Bir vergi incelemesi sonucunda düzenlenen raporda, mükellefin 'sahte veya muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge (SMİYB) kullandığı' tespiti yapılmış ve bu tespite dayalı olarak KDV, gelir/kurumlar vergisi ve geçici vergi tarhiyatları yapılmıştır. Mükellefin bu tarhiyatlara karşı açacağı iptal davasında, vergi mahkemesinin SMİYB kullanımının 'kasten' mi yoksa 'bilmeyerek' mi gerçekleştiğini araştırma yükümlülüğü var mıdır? Bu ayrım, kesilecek vergi cezası türünü nasıl etkiler?

Evet, vergi mahkemesinin bu ayrımı araştırma yükümlülüğü vardır ve bu ayrım kesilecek cezanın türünü ve miktarını temelden etkiler. Danıştay'ın yerleşik içtihatlarına göre, bir belgenin sahte olduğunun bilinmesi, vergi tekniği raporuyla ispatlanması gereken bir durumdur. Sadece belgenin sahte olması, bu belgeyi kullanan mükellefin de bunu 'bilerek' kullandığı anlamına gelmez. Mükellef, belgenin sahte olduğunu bilmediğini, gerekli özeni gösterdiğini (örneğin, ödemeyi banka kanalıyla yaptığını, mal veya hizmetin gerçekten alındığını) ispatlayabilir. Mahkemenin araştırması gereken husus, mükellefin bu sahte belgeyi 'bilerek ve isteyerek' vergi matrahını azaltmak amacıyla kullanıp kullanmadığıdır. Bu ayrımın ceza üzerindeki etkisi şöyledir: 1) Kasten (Bilerek) Kullanım: Eğer mahkeme, mükellefin belgenin sahte olduğunu bilerek kullandığı kanaatine varırsa, bu durum VUK m. 359'da düzenlenen 'vergi kaçakçılığı' suçunun maddi unsurunu oluşturur ve VUK m. 344 uyarınca ziyaa uğratılan verginin 'üç katı' tutarında vergi ziyaı cezası kesilir. Ayrıca konu, ceza davası açılması için Cumhuriyet Başsavcılığı'na bildirilir. 2) Bilmeyerek Kullanım: Eğer mahkeme, mükellefin belgenin sahteliğini bilmediği, aldatıldığı veya yeterli özeni göstermesine rağmen bu durumu fark edemediği kanaatine varırsa, kaçakçılık kastı ortadan kalkar. Bu durumda, eksik beyan edilen vergi aslı ve gecikme faizi istenir, ancak ceza olarak ziyaa uğratılan verginin 'bir katı' tutarında (üç katı değil) normal vergi ziyaı cezası kesilir. Bu, cezanın miktarında çok büyük bir fark yaratır.