Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme'nin 23. maddesi, TMK md. 405 uyarınca 'akıl hastalığı veya akıl zayıflığı' nedeniyle kısıtlanmış bir kişinin evlenme ehliyetini nasıl etkiler? Kısıtlı bir kişi vasi izniyle evlenebilir mi?

BM Engelliler Sözleşmesi, engellilerin evlenme hakkını güvence altına alsa da, evliliğin temel şartı olan 'serbest ve rıza beyanında bulunma ehliyetini' ortadan kaldırmaz. TMK md. 405 uyarınca kısıtlanmış bir kişinin durumu, kısıtlama nedenine göre değerlendirilmelidir. Eğer kısıtlama, kişinin evliliğin anlam ve sonuçlarını kavrayamayacak derecede ayırt etme gücünden sürekli yoksun olmasına neden olan bir akıl hastalığına dayanıyorsa, bu kişi evlenme ehliyetine sahip değildir. Evlenme, kişiye sıkı sıkıya bağlı bir hak olduğundan, vasi bu konuda kişi adına irade beyanında bulunamaz veya izin veremez. Böyle bir evlilik, TMK md. 145/2 uyarınca mutlak butlanla sakat olur. Ancak, kısıtlama nedeni, ayırt etme gücünü sürekli ortadan kaldırmayan, ancak kişinin mali işlerini yönetmesini engelleyen bir akıl zayıflığı veya başka bir sebep ise ve kişi evliliğin anlamını kavrayabiliyorsa, TMK md. 133 uyarınca 'evlenmesinde tıbbi sakınca bulunmadığına' dair resmi sağlık kurulu raporu alınması şartıyla evlenmesi mümkün olabilir. Bu durumda dahi, kısıtlı kişinin tek başına değil, yasal temsilcisinin (vasi) rızası ile hareket etmesi gerekebilir. Ancak temel kural, ayırt etme gücü olmayan kişinin hiçbir surette evlenemeyeceğidir.