Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme'nin varlığı, TMK md. 145'te sayılan mutlak butlan sebeplerinden 'evlenmeye engel olacak derecede akıl hastalığı'nın tespiti için mahkemenin Adli Tıp Kurumu'ndan rapor alma zorunluluğunu ortadan kaldırır mı?

Hayır, ortadan kaldırmaz. Aksine, bu raporun alınmasını daha da önemli kılar. Sözleşme, engellilik temelinde ayrımcılık yapılmasını yasaklar ve evlenme hakkını tanır. Ancak, YHGK'nın da (E. 2017/2672, K. 2018/1717) belirttiği gibi, evliliğin temel şartı olan 'serbest ve tam rıza'nın varlığını ortadan kaldırmaz. TMK md. 145'teki mutlak butlan sebepleri, kişinin evliliğin anlam ve sonuçlarını idrak etme ve bu yönde geçerli bir irade açıklama yeteneğinden yoksun olduğu durumları düzenler. Bir kişinin 'evlenmeye engel olacak derecede akıl hastası' olup olmadığının tespiti ise tıbbi bir uzmanlık konusudur. Mahkemenin, bu tıbbi tespiti yapabilmesi için Adli Tıp Kurumu'nun ilgili ihtisas kurulundan rapor alması zorunludur. Bu rapor, kişinin akıl hastalığının niteliğini, evlilik birliğinin sorumluluklarını üstlenip üstlenemeyeceğini ve geçerli bir rıza beyanında bulunup bulunamayacağını objektif olarak ortaya koyacaktır. Bu süreç, engellilik nedeniyle keyfi bir hak kısıtlaması değil, evlilik ehliyetinin temel şartı olan irade serbestisinin var olup olmadığının bilimsel olarak tespit edilmesi işlemidir ve Sözleşme'nin ruhuna da uygundur.