Kambiyo senedi borçlusu, senet metninden anlaşılan bir defi olan 'zamanaşımı' def'ini icra takibinde hangi aşamada ve nasıl ileri sürmelidir? İcra mahkemesinin bu def'iyi incelerken yapacağı denetimin kapsamı nedir?
Zamanaşımı def'i, senet metninden (düzenleme tarihi, vade tarihi, protesto tarihi gibi) ve takip tarihinden anlaşılabilen 'mutlak' bir def'idir. İcra takibinde bu defi, borçlu tarafından ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gün içinde icra mahkemesine yapılacak bir 'şikayet' veya 'itiraz' ile ileri sürülmelidir. İİK m. 168/3, borçlunun 'borcun zamanaşımına uğradığı... itirazını' bir dilekçe ile icra mahkemesine bildireceğini belirtir. Uygulamada bu hem bir itiraz (takibi durduran) hem de şikayet (takibin iptalini sağlayan) niteliği taşır. İleri Sürülme Şekli: Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 günlük süre içinde İcra Mahkemesi'ne bir dilekçe ile başvurarak, takip dayanağı senedin, TTK'da öngörülen zamanaşımı sürelerine (örneğin, bonolarda vadeden itibaren 3 yıl) göre zamanaşımına uğradığını ve bu nedenle takibin iptal edilmesini talep eder. İcra Mahkemesinin Denetim Kapsamı: İcra mahkemesi, bu iddiayı incelerken dar yetkilidir ve sadece 'şekli' bir inceleme yapar. Mahkeme, tanık dinleyemez, karmaşık hukuki yorumlara giremez. Sadece takip dosyasındaki belgeler üzerinden bir denetim yapar. Denetimin kapsamı şunlardır: a) Senet Üzerindeki Tarihler: Mahkeme, senedin üzerindeki vade tarihini esas alır. b) Takip Tarihi: Takip talebinin icra dairesine verildiği tarihi dikkate alır. c) Zamanaşımı Süresi: TTK'daki ilgili zamanaşımı süresinin (bono için 3 yıl, çek için 3 yıl, poliçede farklı sürelere tabidir) geçip geçmediğini hesaplar. d) Zamanaşımını Kesen Sebepler: Mahkeme, yine sadece dosya kapsamından anlaşılabilecek, zamanaşımını kesen bir sebebin (örneğin, borçlunun aynı dosya içinde daha önce yaptığı bir kısmi ödeme, borç ikrarı veya icra dairesince yapılmış bir haciz işlemi gibi) olup olmadığını kontrol eder. Eğer bu basit hesaplama ve şekli inceleme sonucunda, takip tarihinden önce senedin zamanaşımına uğradığı açıkça anlaşılıyorsa, icra mahkemesi takibin iptaline karar verir. Eğer zamanaşımının kesilip kesilmediği tanık dinlemeyi veya daha derin bir yargılamayı gerektiriyorsa, icra mahkemesi bu iddiayı reddedebilir ve borçluyu genel mahkemelerde menfi tespit davası açmaya yönlendirebilir.