5510 sayılı Kanun ve ilgili yönetmeliklere göre, bir hastalığın 'meslek hastalığı' olarak kabul edilebilmesi için hangi unsurların bir arada bulunması gerekir? 'COVID-19'un meslek hastalığı sayılıp sayılmaması hususundaki hukuki tartışmanın temelini, bu unsurlar üzerinden açıklayınız.
5510 sayılı Kanun'un 14. maddesi ve Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği'ne göre bir hastalığın meslek hastalığı sayılabilmesi için şu kümülatif unsurların bulunması gerekir: 1) Sigortalı Olma: Hastalığa yakalanan kişinin 5510 sayılı Kanun kapsamında sigortalı bir çalışan olması gerekir. 2) İşin Niteliğinden veya Yürütüm Şartlarından Kaynaklanma: Hastalık, sigortalının yaptığı işin niteliği veya işyerindeki koşullar nedeniyle ortaya çıkmalıdır. İş ile hastalık arasında bir 'illiyet (nedensellik) bağı' kurulmalıdır. 3) Yönetmelik Listesinde Yer Alma veya Yüksek Sağlık Kurulu Kararı: Hastalığın, Yönetmelik ekindeki Meslek Hastalıkları Listesi'nde yer alması gerekir. Bu listede, hangi işlerde hangi hastalıkların ne kadar sürelik bir 'yükümlülük süresi' içinde ortaya çıkması halinde meslek hastalığı sayılacağı belirtilmiştir. Eğer hastalık listede yoksa, 'Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu'nun bu hastalığın meslek hastalığı olduğuna karar vermesi' ile de bu şart sağlanabilir. 4) Beden veya Ruhça Bir Zarara Uğrama: Hastalık, sigortalıda geçici veya sürekli bir iş göremezliğe, bedensel veya ruhsal bir engele yol açmalıdır. 5) Sağlık Kurulu Raporuyla Saptanma: Hastalığın varlığı ve meslekte kazanma gücü kaybı oranı, SGK tarafından yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularından (eğitim ve araştırma hastaneleri, üniversite hastaneleri vb.) alınacak bir sağlık kurulu raporu ile tespit edilmelidir. COVID-19 Tartışması: COVID-19'un meslek hastalığı sayılıp sayılmamasındaki temel hukuki tartışma, yukarıdaki unsurlardan özellikle 'illiyet bağı' ve 'liste' şartları etrafında yoğunlaşmaktadır. COVID-19, pandemik ve bulaşıcı bir hastalık olduğu için, bir sağlık çalışanının veya başka bir işçinin virüsü işyerinde mi yoksa dışarıda mı kaptığının 'kesin olarak' ispatlanması çok zordur. Bu, illiyet bağının kurulmasını güçleştirmektedir. Ayrıca, COVID-19, Meslek Hastalıkları Listesi'nde doğrudan yer almamaktadır. SGK'nın 2020/12 sayılı Genelgesi, COVID-19'u bir 'hastalık' olarak kabul etmiş ve hastalık sigortası kapsamında provizyon alınması gerektiğini belirtmiştir. Ancak bu, onun doğrudan bir 'meslek hastalığı' olarak kabul edildiği anlamına gelmez. Bir sağlık çalışanının COVID-19'a yakalanmasının meslek hastalığı sayılabilmesi için, illiyet bağının güçlü karinelerle (yoğun hasta teması, işyeri koşulları vb.) ispatlanması ve/veya Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu'nun bu yönde bir karar vermesi gerekmektedir. Bu zorluklar nedeniyle, COVID-19 genellikle 'iş kazası' (eğer işyerinde bulaştığı tespit edilebiliyorsa) veya 'hastalık' olarak değerlendirilme eğilimindedir.