657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 76. maddesi ile idareye tanınan naklen atama yetkisinin, Anayasa'da güvence altına alınan 'memur güvencesi' ilkesi ile olan ilişkisini, Danıştay kararlarındaki 'kamu yararı ve hizmet gerekleri' denetimi çerçevesinde analiz ediniz.
DMK m. 76'daki naklen atama yetkisi ile anayasal bir ilke olan 'memur güvencesi' arasında doğal bir gerilim bulunmaktadır. Memur güvencesi, memurların keyfi ve haksız yere görevden alınmalarını, yerlerinin değiştirilmesini engelleyerek, kamu hizmetini siyasi ve kişisel etkilerden uzak, tarafsız ve sürekli bir şekilde yürütebilmelerini sağlamayı amaçlar. DMK m. 76 ise, idareye kamu hizmetinin gereklerine göre personelini en verimli olacağı yerde ve görevde kullanma esnekliği sağlayan, dinamik bir yetki tanır. İdari yargı, özellikle de Danıştay, bu iki ilke arasında bir denge kurmaya çalışır. Bu denge, idarenin takdir yetkisini 'kamu yararı ve hizmet gerekleri' ile sınırlayan yargısal denetim yoluyla sağlanır. Danıştay kararlarına göre bu denetimin temel unsurları şunlardır: 1) Takdir Yetkisi Sınırsız Değildir: Danıştay, idarenin takdir yetkisinin mutlak ve sınırsız olmadığını, her zaman kamu yararı ve hizmet gerekleriyle sınırlı olduğunu ve bu açıdan yargı denetimine tabi olduğunu istikrarlı bir şekilde vurgular. 2) Somut Gerekçe Zorunluluğu: İdare, yaptığı atama işleminin nedenini somut ve nesnel gerekçelere dayandırmak zorundadır. Özellikle bir yöneticinin daha alt bir göreve atanması gibi memurun statüsünü olumsuz etkileyen durumlarda, idarenin bu atamayı neden yaptığını (hizmette verimsizlik, başarısızlık, liyakat eksikliği, soruşturma sonucu vb.) kanıtlayabilmesi gerekir. Sadece 'hizmetin gereği' gibi soyut ve genel ifadeler yeterli görülmez. (Bkz: Danıştay 2. D., E:2021/14132) 3) Kariyer ve Liyakat İlkelerine Uygunluk: Atamanın, memurun eğitimi, tecrübesi, uzmanlığı ve kariyer planlamasıyla uyumlu olup olmadığı denetlenir. Bir mühendisin, uzmanlık alanıyla ilgisiz bir birime atanması bu ilkelere aykırı bulunabilir. Sonuç olarak, Danıştay, DMK m. 76'nın idareye tanıdığı yetkiyi, memur güvencesini tamamen ortadan kaldıran bir keyfiyet aracı olarak değil, ancak kamu yararı ve hizmet gerekleriyle meşrulaştırılabilen, gerekçeli ve ölçülü bir şekilde kullanılması gereken bir yetki olarak yorumlamaktadır. Bu denetim, iki ilke arasında adil bir denge kurarak memur güvencesini korur.