Bir klinik araştırmada, gönüllüye sigorta teminatı dışında, araştırmaya katılımını sağlamak amacıyla 'mali teklifte' bulunulmasının yasak olmasının ardındaki etik ve hukuki gerekçeler nelerdir? Bu yasağın, gönüllünün 'özgür iradesi' üzerindeki potansiyel etkisini tartışınız.
Klinik araştırmalara katılım için gönüllüye sigorta ve yol/yemek gibi masraflar dışında ek bir mali teşvik veya ücret ödenmesinin yasaklanmasının ardında yatan temel etik ve hukuki gerekçeler şunlardır: 1) İrade Özerkliği ve Gönüllülük Esasının Korunması: Klinik araştırmaların en temel ilkesi, katılımın tamamen 'gönüllü' olmasıdır. Gönüllüye, katılımı karşılığında cazip bir mali teklifte bulunulması, bu gönüllülük esasını zedeler. Özellikle ekonomik durumu zayıf olan kişiler için, sunulan para, araştırmanın risklerini ve potansiyel zararlarını göz ardı etmelerine neden olan bir 'yersiz teşvik' (undue inducement) oluşturabilir. Bu durum, kişinin özgür iradesiyle değil, ekonomik zorunluluklarla karar vermesine yol açar ki bu da 'aydınlatılmış onamın' ruhuna aykırıdır. 2) Adalet İlkesinin İhlali Riski: Mali teşvikler, klinik araştırmaların yüklerinin (risklerin) orantısız bir şekilde yoksul ve savunmasız gruplar üzerinde toplanmasına neden olabilir. Bu, araştırmanın risk ve faydalarının toplumda adil dağılımını öngören 'adalet' ilkesini ihlal eder. 3)Bilimsel Tarafsızlığın Korunması: Gönüllülere ödeme yapılması, araştırmanın algısını 'bilimsel bir faaliyetten' 'ticari bir işe' dönüştürebilir. Bu durum, hem kamuoyunun araştırmalara olan güvenini sarsabilir hem de gönüllülerin, yan etkileri veya olumsuz durumları, ödemeyi kaybetme korkusuyla tam olarak rapor etmemesine yol açarak bilimsel verilerin güvenilirliğini tehlikeye atabilir. 4) İnsan Onurunun Korunması: İnsan bedeninin ve sağlığının, parayla alınıp satılan bir meta haline getirilmesi, insan onuruyla bağdaşmaz. Yasağın amacı, kişilerin 'kobay' olarak görülmesinin ve bedenlerinin parayla kiralanmasının önüne geçmektir. Sağlanan metinde de yazar, Türkiye gerçeğinde şu aşamada ücret ödenmesinin erken olduğunu ancak gelecekte etik sınırlar içinde tartışılabileceğini belirterek bu hassasiyete dikkat çekmiştir.