5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun 36. maddesi uyarınca açılan nüfus kaydının düzeltilmesi davalarında, 'ilgili' kavramından kimin anlaşılması gerektiği ve bu yorumun yetkili mahkemenin belirlenmesindeki etkisini, HMK'nın genel ve özel yetki kuralları çerçevesinde tartışınız. (YHGK E:2014/18-67, K:2015/1549)

5490 sayılı Kanun m. 36/1-a, nüfus kayıtlarına ilişkin düzeltme davalarının, 'düzeltmeyi isteyen şahıslar ile ilgili resmî dairenin göstereceği lüzum üzerine Cumhuriyet savcıları tarafından yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdeki görevli asliye hukuk mahkemesinde' açılacağını belirtir. Buradaki 'yerleşim yeri' ifadesinin kime ait olduğu (düzeltmeyi isteyen mi, yoksa kaydı düzeltilen mi) tartışmalıdır. YHGK'nın ilgili kararındaki karşı oyda da belirtildiği gibi, Yargıtay'ın genel uygulaması, bu davalarda 'ilgili'den kasıtın 'düzeltme talebinde bulunan davacı' olduğu yönündedir ve yetkili mahkemenin de davacının yerleşim yeri mahkemesi olduğu kabul edilmekteydi. Bu yorum, HMK m. 382 ve 384'teki çekişmesiz yargı mantığına da uygundu. Ancak YHGK'nın 2014/18-67 E. sayılı kararındaki çoğunluk görüşü, bu yaklaşımı değiştirerek, nüfus kaydının düzeltilmesi davalarında yetkili mahkemenin, kaydı düzeltilmesi istenen kişinin (somut olayda murisin) nüfusa kayıtlı olduğu veya son ikametgahının bulunduğu yer mahkemesi olduğunu kabul etmiştir. Bu yorum, davayı kişiye (davacıya) değil, sicile (düzeltilecek kayda) bağlamaktadır. Bu yetkinin, kamu düzeniyle ilgili olan nüfus sicilinin tutulduğu yerdeki mahkemenin davaya bakmasının daha isabetli olacağı düşüncesine dayandığı ve 'kesin yetki' niteliğinde olduğu kabul edilmektedir. Dolayısıyla, bu davalar çekişmesiz yargı işi olsa da, HMK m. 384'teki 'kanunda aksine hüküm bulunmadıkça' istisnası devreye girer ve Nüfus Hizmetleri Kanunu'ndaki bu özel yetki kuralı (YHGK yorumuyla kaydı düzeltilenin yerleşim yeri) uygulanır. Davacının kendi yerleşim yerinde dava açması yetkisizlik kararı verilmesine neden olabilir.