CMK m. 191 ve devamı maddeleri uyarınca sanığın duruşmada 'sorgusu'nun yapılması ile Anayasa m. 36'da güvence altına alınan 'savunma hakkı' arasında nasıl bir ilişki vardır? Görevli olmayan bir mahkemede yapılan sorgunun hükümsüz sayılmasının (CMK m. 7), sanığın savunma hakkını nasıl koruduğunu izah ediniz.
Sanığın sorgusu, sadece bir delil toplama yöntemi değil, aynı zamanda Anayasa m. 36 ile güvence altına alınmış olan savunma hakkının en temel ve vazgeçilmez kullanım araçlarından biridir. İlişki şöyledir: Sorgu, sanığa hakkındaki iddiaları ilk ağızdan öğrenme, bu iddialara karşı kendi tezlerini, delillerini ve beyanlarını doğrudan doğruya kendisini yargılayacak olan mahkeme heyeti önünde anlatma imkanı tanır. Bu, savunma hakkının maddi (içeriksel) boyutunu oluşturur. Ayrıca, sorgu sırasında sanığa susma hakkı, müdafiiden yararlanma hakkı gibi haklarının hatırlatılması (CMK m. 147), savunma hakkının şekli (usuli) güvencelerini oluşturur. Görevsiz Mahkemede Yapılan Sorgunun Hükümsüzlüğünün Savunma Hakkını Koruması: CMK m. 7 uyarınca, yenilenmesi mümkün olan sorgu gibi bir işlemin görevsiz mahkemece yapılması halinde hükümsüz sayılmasının temel nedeni, savunma hakkını tam ve etkili bir şekilde korumaktır. Eğer görevsiz mahkemenin yaptığı sorgu geçerli sayılsaydı, sanık, hakkında nihai kararı verecek olan asıl (görevli) mahkeme heyetinin huzuruna hiç çıkmadan, onların kanaatlerini doğrudan etkileme imkanından mahrum kalarak yargılanmış olacaktı. Görevli mahkemenin sadece bir tutanağı okuyarak karar vermesi, sanığın kişiliğini, samimiyetini, duruşmadaki hal ve tavırlarını gözlemleyememesi anlamına gelir ki bu, 'doğrudan doğruyalık' ve 'yüzyüzelik' ilkelerini ihlal eder. Bu ilkeler de savunma hakkının etkin bir şekilde kullanılabilmesinin ön şartıdır. Dolayısıyla, sorgunun hükümsüz sayılarak görevli mahkemece tekrarlanması zorunluluğu, sanığın, kaderi hakkında karar verecek olan hakimler önünde bizzat ve vasıtasız bir şekilde savunma yapma hakkını güvence altına alan kritik bir usul kuralıdır. (Yargıtay CGK, E:2008/1-90, K:2008/100)